तामीळ ऐक्याची वज्रमूठ महाराष्ट्र कधी उगारणार?

जल्लिकट्टूहा एक पारंपरिक साहसी खेळ आहे. त्यासंदर्भात मतभेद असू शकतात. पण ही एक शेकडो वर्षांची परंपरा आहे आणि त्या परंपरेचा, तिच्याशी जोडल्या गेलेल्या जनभावनांचाही विचार व्हायला हवा. प्रथा आणि परंपरा याबद्दलचे वाद सुरूच राहतील. मात्र त्यापेक्षाही महत्त्वाची ठरते ती त्यावरून होणारी त्या देशाची, प्रांताची एकी. ‘जल्लिकट्टूवरील बंदीविरोधात तामीळ ऐक्याचे असेचविश्वदर्शनसध्या देशाला घडत आहे. महाराष्ट्रात ते कधी घडणार? तामीळनाडू जनतेने जी ऐक्याची वज्रमूठ उगारली आहे ती महाराष्ट्र कधी उगारणार?

 तामीळ ऐक्याची वज्रमूठ

महाराष्ट्र कधी उगारणार?

गेल्या महिन्यात संपूर्ण तामीळनाडू जयललिता म्हणजेच ‘अम्मा’ यांच्या निधनामुळे शोकसागरात बुडाले होते. सामान्य माणसापासून सेलिबेटीजपर्यंत, साध्या कार्यकर्त्यापासून ज्येष्ठ नेत्यांपर्यंत सगळेच ‘अम्मां’च्या दीर्घायुष्यासाठी रस्त्यावर उतरले होते. आज तामीळनाडूत पुन्हा असाच जनआक्रोश रस्तोरस्ती, शहरांत, खेडय़ांत दिसत आहे. तामीळनाडूतील सामान्य जनतेपासून सेलिबेटीज, स्टार अभिनेते, खेळाडू असे सगळेच एका मुद्दय़ावर एकवटले आहेत. ही एकीची वज्रमूठ तामीळनाडूने आता उगारली आहे ती ‘जल्लिकट्टू’वरील बंदीविरोधात. पोंगल सणानिमित्त तामीळनाडूत ‘जल्लिकट्टू’ म्हणजे बैलांच्या शर्यती हा पारंपरिक खेळ उत्साहात खेळला जातो. मात्र या खेळात बैलांचा छळ होतो हे कारण देऊन या स्पर्धांना सर्वोच्च न्यायालयाने २०१४ मध्ये बंदी घातली. ही बंदी उठवावी या मागणीसाठी तेथील जनता रस्त्यावर उतरली आहे. अभिनेता कमल हसन, संगीतकार ए. आर. रेहमान, बुद्धिबळपटू ग्रॅण्डमास्टर विश्वनाथन आनंद आदी मान्यवरांनीही या बंदीविरोधात उघड भूमिका घेतली आहे. त्याचे कारण त्यांची भाषिक आणि पारंपरिक अस्मितेशी घट्टपणे जुळलेली नाळ हेच आहे. अर्थात ‘जल्लिकट्टू’च्या निमित्ताने जो उद्रेक तामीळनाडूमध्ये दिसत आहे ते चित्र महाराष्ट्रात कधी दिसेल, हाही प्रश्न यानिमित्ताने मनात येतोच. मराठी भाषा, संस्कृती, परंपरा, मराठी प्रांत मराठी माणूस यांवर अन्याय्य कारवाईची कुऱहाड आजपर्यंत अनेकदा पडली. आजही ती पडतच असते. मात्र मुंबईसह संयुक्त महाराष्ट्राच्या आंदोलनाचा अपवाद वगळता मराठीजनांच्या एकीचे दर्शन देशाला झालेले नाही ही वस्तुस्थिती आहे. पुन्हा सोशलाइट किंवा सेलिबेटी मंडळींचे एरवीचे तारस्वरातील आवाजही अशावेळी ‘बसलेले’च असतात. ‘जल्लिकट्टू’ हा एक पारंपरिक साहसी खेळ आहे. त्यासंदर्भात मतभेद असू शकतात. त्यात श्रद्धा आहे की अंधश्रद्धा, ती योग्य की अयोग्य, त्यात बैलांचा छळ होतो की नाही हे सगळे नंतरचे प्रश्न. पण ही एक शेकडो वर्षांची परंपरा आहे आणि त्या परंपरेचा, तिच्याशी जोडल्या गेलेल्या जनभावनांचाही विचार व्हायला हवा. सध्याची न्यायालये किंवा कायदा वगैरे अस्तित्वात नव्हता त्याआधीपासून हे पारंपरिक खेळ खेळले जात आहेत हे लक्षात घ्यायला हवे. याचा अर्थ पारंपरिक साहसी खेळात ‘हिंसा’ असावी, ‘अमानवी’ प्रकार असावेत असा नाही. मात्र त्यावर सरसकट बंदी हा एकमेव उपाय ठरू शकतो का, हा खरा प्रश्न आहे. ‘जल्लिकट्टू’सारखेच साहसी खेळ इतर देशांतही परंपरेने खेळले जातात. स्पेनमधील ‘बुल फाइट’ हा तसाच क्रीडा प्रकार आहे. स्पॅनिश जनता उत्साहाने तो खेळते. मात्र यात बैलांचा छळ होतो असे निरीक्षण तेथील न्यायव्यवस्थेने नोंदविल्याचे अद्याप तरी समोर आलेले नाही. महाराष्ट्रातही बैलगाडय़ांच्या शर्यतींवर न्यायालयीन बंदीची कुऱहाड पडली होती. आता ही बंदी हटवली गेली असली तरी गाडामालकांच्या पाठीशी त्यावेळी उभी राहिली होती ती फक्त शिवसेनाच. कर्नाटकातील मराठी सीमाबांधवांच्या खांद्याला खांदा लावून लढणारीही शिवसेनाच आहे. इतर मंडळी ‘राष्ट्रीय’ वगैरे असल्याने येथेही महाराष्ट्राच्या एकीची वज्रमूठ कधीच उगारली गेली नाही. बत्तीसशिराळा येथे नागपंचमीनिमित्त होणाऱया परंपरागत खेळांवरील बंदी, दहीहंडीचे थर, गणेशमूर्तींची उंची, सार्वजनिक गणेशोत्सवांच्या मंडपांची लांबी-रुंदी, मुंबईच्या शिवतीर्थावरील जाहीर सभा, दिवाळीतील फटाक्यांचे आवाज, त्यावर लावली जाणारी डेसिबलची चिकटपट्टी असे अनेक दांडपट्टे महाराष्ट्र आणि मराठी प्रथा परंपरांवरही नेहमीच फिरत असतात. बरं, प्राणी मारून खाल्ले जातात. त्यावर बंदी नाही. बकरी ईदच्या दिवशी लाखो बकरे ‘कुर्बान’  केले जातात. ही प्रथा कुणाला ‘अमानवी’ वाटत नाही. पुन्हा हिंदू प्रथा आणि परंपरांवर हातोडा उगारणारी न्यायालयेदेखील अशावेळी ‘मवाळ’ होतात. त्याचवेळी सर्कशीतले प्राण्यांचे खेळ अमानुष ठरवून त्यावर बंदी घातली जाते. या बंदीमुळे सर्कस व्यवसाय आणि त्यावर अवलंबून असलेले मोठी अर्थकारण कोलमडले. ही समज या प्राणीमित्रांना आणि आमच्या न्यायालयांना कधी येणार? हिंदू प्रथा आणि परंपरा याबद्दलचे वाद सुरूच राहतील. मात्र त्यापेक्षाही महत्त्वाची ठरते ती त्यावरून होणारी त्या देशाची, प्रांताची एकी. ‘जल्लिकट्टू’वरील बंदीविरोधात तामीळ ऐक्याचे असेच ‘विश्वदर्शन’ सध्या देशाला घडत आहे. महाराष्ट्रात ते कधी घडणार? तामीळनाडू जनतेने जी ऐक्याची वज्रमूठ उगारली आहे ती महाराष्ट्र कधी उगारणार?