ठसा-डॉ. पद्मरेखा जिरगे

मेधा पालकर

अलीकडे स्त्रयांमध्ये वंध्यत्वाची समस्या मोठय़ाप्रमाणात दिसत आहे. यावर संशोधन करून कोल्हापूरच्या प्रसिद्ध स्त्रीरोगतज्ञ डॉ. पद्मरेखा जिरगे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रात मोहोर उमटविली आहे. त्यांच्या या संशोधनाचा नक्कीच स्त्रियांना फायदा होणार आहे. त्यांना असे जाणवले की, स्त्रियांच्या जननेंद्रियांच्या क्षयरोगामुळे गर्भनलिकेसह गर्भाशयावर विपरीत परिणाम होतो. यातून मोठय़ा प्रमाणात वंध्यत्वाची समस्या निर्माण होत आहे. अशाप्रकारची समस्या भेडसावणाऱया स्त्रियांची तपासणी त्यांनी केली. त्यावर उपचारपद्धतीचे संशोधन केले. त्यांच्या या संशोधन प्रकल्पाला जागतिक दर्जाच्या ह्युमन रिप्रॉडक्शन या आंतरराष्ट्रीय जर्नलमध्ये स्थान मिळाले आहे.

या संशोधनाविषयी डॉ. पद्मरेखा जिरगे म्हणतात, मुळातच स्त्रीबीजांची संख्या कमी असलेल्या स्त्रयांमध्ये गर्भधारणेची शक्यता कमी असते. या निष्कर्षाच्या आधारे या संशोधनातून, वंध्यत्क असलेल्या स्त्रियांमध्ये सुप्त अवस्थेतील क्षयरोग आढळल्यास स्त्रीबीज संख्या कमी होते व त्यामुळे अंडाशयाची कार्यक्षमता व गर्भधारणेची शक्यता कमी होते. अशा स्त्रयांमध्ये क्षयरोगाचे योग्य उपचार झाल्यास स्त्रीबीजांची कार्यक्षमता व गर्भधारणेची शक्यता वाढते हे सिद्ध करण्यात आले आहे.

वंध्यत्काची समस्या असलेल्या जोडप्यांचा अभ्यास करून हे संशोधन करण्यात आले आहे. यासाठी ८५० महिलांच्या गर्भाशय व जननेंद्रियाची तपासणी करण्यात आल्यानंतर त्यापैकी ३९५ महिलांच्या गर्भाशयात क्षयरोगाचे जंतू आढळून आले. संशोधनासाठी निवडण्यात आलेल्या महिलांचे वय २१ ते ३८ या गटातील होते. एका महिलेच्या चाळीस प्रकारच्या नोंदी या संशोधनासाठी करण्यात आल्या. गर्भधारणा होण्यासाठी अनेक उपचार घेतल्यानंतरही अपेक्षित परिणाम न दिसलेल्या महिलांची तपासणी या संशोधनासाठी महत्त्वाची ठरली असून त्यामुळे महिलांच्या जननेंद्रियातील क्षयरोग वंध्यत्वासाठी कारणीभूत ठरत आहे. त्याचे स्त्रीबीजावरील होणारे विपरीत परिणाम याची शास्त्रीय मीमांसा या संशोधनात करण्यात आली. २०१०पासून ही समस्या निदर्शनास आली. त्यानुसार संशोधन सुरू करण्यात आल्यानंतर २०१३ मध्ये स्त्री जननेंद्रियांमधील क्षयरोगाच्या जंतूंचे निदान झाले. त्यानंतर यासाठी तपासणी व उपचार पद्धती विकसित करण्यात आली. याबाबतचा अहवाल बंगळुरू येथील नॅशनल इन्स्टिटय़ुट ऑफ टी. बी. कंट्रोल या संस्थेकडे पाठवण्यात आल्यानंतर या संशोधनाच्या जागतिक प्रकासाला खऱ्या अर्थाने केग आला. ह्युमन रिप्रॉडक्शन या आंतरराष्ट्रीय जर्नलच्या संपादकांनी, क्षयरोगाचा अधिकाधिक धोका असलेल्या चीन, आफ्रिका, हिंदुस्थान, दक्षिण अमेरिका येथील महिलांना या संशोधनाचा फायदा होऊ शकतो असा शेरा दिला आहे.

सुप्तावस्थेतील क्षयरोगाचे निदान करताना येणारे अडथळे, विशिष्ट टेस्ट करण्याची गरज, व निरीक्षणाकर आधारित उपचार ही या संशोधनाची ठळक वैशिष्टय़े आहेत. संशोधनातील उपचार पद्धतीचा अवलंब केल्यानंतर तपासणी केलेल्या महिलांपैकी ५४ महिलांना एका वर्षाच्या वालाकधीत गर्भधारणा झाली. या संशोधनामध्ये डॉ. जिरगे यांना शुती चौगुले, डॉ. अजय केणी, डॉ. सुमा कुमार आणि डॉ. दीपक मोदी यांचे सहकार्य लाभले. डॉ. पद्मरेखा यांचे हे संशोधन नक्कीच मोलाचे ठरणार आहे. त्यामुळे जागतिक वैद्यक क्षेत्रात देशाची मानही उंचावणार आहे.