कबुतर: शत्रू की मित्र?

ज्ञानेश्वर गावडे

कबुतरांना दाणे खाऊ घालणे शुभ असते अशी अनेकांची श्रद्धा आहे. शांततेचे प्रतीक म्हणून कबुतरांना सन्मान मिळतो. दुर्गम ठिकाणी टपाल सेवा करणे कठीण असले की, कबुतरांकडून ती सेवा करवून घेणे आजही काही ठिकाणी चालू आहे. पहिल्या व दुसऱया महायुद्धात कबुतरांची टपाल सेवा हा कौतुकाचा विषय ठरला होता. आंतरराष्ट्रीयदृष्टय़ा शांततेचे प्रतीक म्हणून आकाशात कबुतरांना सोडले जाते. घाणेरडे किडे वा घाणेरडे अन्नपदार्थ खाऊन कबुतरे सार्वजनिक आरोग्य सेवेला मदत करतात. घाण खाणारे म्हणून मुंबई शहरात तर कबुतर व कावळे हे दोन पक्षी टिकलेले आहेत. कारण बाकीचे ‘पक्षी-वैभव’ मुंबईतून दिसेनासे झालेले आहेत. मात्र दिल्ली विद्यापीठाच्या वल्लभभाई पटेल चेस्ट इन्स्टिटय़ूटमधील नॅशनल सेंटर ऑफ रिस्पेरेटरी ऍलर्जी विभागाच्या संशोधनातून कबुतरे हे आजाराचे वाहक असल्याचे सिद्ध झालेले आहे, त्यांच्या संशोधनात कबुतरांमुळे दमा, अलर्जी, फुप्फुस आणि श्वासाशी संबंधित जवळपास साठ प्रकारचे रोग होतात. कबुतरांची विष्ठा आणि हवेत उडणाऱया त्यांच्या पंखांचे घटक यातून लांब राहिले नाही तर इतर प्राणघातक रोग उद्भवतात. दमा, खोकला, ब्राँकायटिस, श्वास भरून येणे हे रोग संभवतात. त्याचे वेळीच निदान झाले नाही तर रोगी मरू शकतो. कबुतरांच्या विष्ठsतून फुप्फुसाचे आजार होऊ शकतात. धूळ, धूर, प्रदूषण आणि किडय़ांच्या विष्ठsतून दोनशेपेक्षा अधिक वेगवेगळय़ा ऍलर्जीचे प्रकार होऊ शकतात. त्यातून दम्याचा विकार बळावतो. कोणत्या ना कोणत्या ऍलर्जीमुळे रोगी संत्रस्त होतो. कर्नाटकमधील के. व्हेटनरी ऑनिमल ऍड. फिशरीज युनिव्हर्सिटीमधील व्हेटरनरी मायक्रोबॉयोलॉजिस्ट तज्ञांच्या म्हणण्यानुसार कबुतराच्या विष्ठsत असणाऱया असंख्य विषाणूंमुळे माणसाला साठ प्रकारचे आजार होऊ शकतात. अशा या संशोधनाच्या आधारावर कबुतर माणसाचे शत्रू की मित्र हे ठरवावे लागेल.