अॅन्टिबायोटिकचा पूर्ण कोर्स गरजेचा नाही!

सामना ऑनलाईन । नवी दिल्ली

आता बर वाटतयं ना! मग मधेच गोळ्या थांबवू नका, एवढा अॅन्टिबायोटिकचा कोर्स पूर्ण करा, असं वाक्य आपण डॉक्टरांकडून ऐकलं असेल. अॅन्टिबायोटिकचा कोर्स करणे महत्वाचे आहे का? होय, परंपरागत वैद्यकीय ज्ञानानुसार, मध्येच कोर्स थांबविण्यामुळे औषधांचा प्रतिकार होतो. परंतु अनेक शास्त्रज्ञांनी आता या दाव्याला आव्हान दिले आहे.

‘ब्रिटीश मेडिकल जर्नल’मध्ये प्रकाशित करण्यात आलेल्या एका पेपरमध्ये असे म्हटले आहे की, बऱ्याच वेळा अॅन्टिबायोटिक औषधोपचार थांबवणे हा एक सुरक्षित मार्ग आहे. ब्राइटन आणि यूकेमधील ससेक्स मेडिकल स्कूलमधील लेखकांनी सांगितले की, ‘रुग्णांना आवश्यकतेपेक्षा जास्त काळ उपचार करताना रुग्णांना अॅन्टिबायोटिक प्रतिरोधामुळे अनावश्यक धोका आहे’.

एम्स रुग्णालयाचे संचालक डॉ. रणदीप गेलरिया यांनी मात्र रुग्णांना अॅन्टिबायोटिक थांबविण्याबाबत एक महत्वाचा सल्ला दिला आहे.

एम्सचे संचालक म्हणाले की, अॅन्टिबायोटिक्सचे एक कोर्स थांबवणे किंवा तो वाढवणे हा ‘डॉक्टरांचा कॉल आहे’. यासोबतच ते म्हणाले की डॉक्टरांनी लिहून दिलेली औषधेही पाहिली पाहिजेत.

अपोलो हॉस्पिटलमधील वरिष्ठ चिकित्सा सल्लागार डॉ. सुरंजित चटर्जी म्हणाले की, अॅन्टिबायोटिक कोर्स पूर्णच करायला पाहिजे अशी आवश्यकता नाही. जर ‘रुग्णाच्या तब्येतीत सुधारणा होत असल्यास हे बंद केले जाऊ शकते’.

चॅटर्जी यांनी सांगितले की, बऱ्याच रुग्णांना जर उच्च ताप किंवा अतिसार असेल तर अॅन्टिबायोटिकचा सल्ला दिला जातो. ‘जर चाचणीमध्ये रुग्णाला टायफॉईड नसेल किंवा इतर गंभीर संशयास्पद संक्रमण नसतील आणि हे त्याच्या क्लिनिकल स्थितीमध्ये सिद्ध झाल्यास,अॅन्टिबायोटिक कोर्स बदलला जाऊ शकतो’.

मात्र टीबी आणि टायफॉईड सारख्या रोगांमध्ये काही दिवसांनी रुग्णाला बरे वाटू शकते परंतु अॅन्टिबायोटिकचा कोर्स पूर्ण करणे आवश्यक आहे. कारण तसं न केल्यास पुन्हा आजारी पडण्याचा धोका वाढतो आणि प्रतिरोधी जीवाणूंचा उदय होतो, असं देखील गुलेरिया व चॅटर्जी यांनी अधोरेखित केलं आहे.

परंपरेनुसार, अॅन्टिबायोटिकचा कोर्ससाठी पाच किंवा दहा दिवस किंवा त्यापेक्षा जास्त काळ सांगितला जातो.

बीएमजेने असा युक्तिवाद केला की, अॅन्टिबायोटिक तंत्रज्ञानाच्या संकल्पनेला मारक असे उपचार दिले जातात. म्हणजे अनेकदा गरज नसताना देखील मोठ्या कालावधीसाठी अॅन्टिबायोटिकचा कोर्स दिला जातो.

तज्ज्ञांनी असेही मत मांडले आहे की, अॅन्टिबायोटिक कोर्सच्या संकल्पनेत विविध रोगी आणि रोग घटकांनुसार रुग्णांना समान अॅन्टिबायोटिक वेगळ्या पद्धतीने प्रतिसाद देऊ शकतात, याकडे स्पष्टपणे दुर्लक्ष केले जाते.

अनेक जीवाणू, उदाहरणार्थ स्ताफिओलोकोकस ऑरियस, शरीरात हानिकारकपणे राहतात. जेव्हा एखादा रुग्ण अॅन्टिबायोटिक घेतो तेव्हा कोणत्याही कारणास्तव प्रजाती आणि संवेदनशील संवेदनांना प्रतिबंधात्मक प्रजाती आणि भविष्यातील संसर्ग होण्यास तयार होणाऱ्या तणाद्वारे बदलले जाते.

फोर्टिस सी-डॉकचे अध्यक्ष डॉ. अनूप मिश्रा म्हणाले की, अतिवापर केल्यामुळे अॅन्टिबायोटिक प्रतिबंधाविषयी चिंता महत्वाची आहे. परंतु त्यांना रुग्णांच्या मनाची पूर्वग्रहदूषित करण्याची अॅन्टिबायोटिक कोर्स बदलण्याची परवानगी नाही. ‘हिंदुस्थानात या औषधप्रणालीचा पालन दर अगदी कमी आहे. उदाहरणार्थ, ड्रग-प्रतिरोधक हे टीबीचा उद्रेक होण्याचं प्रमुख कारण आहे’, असंही ते म्हणाले.

आपली प्रतिक्रिया द्या