संगमेश्वरचं संभाजी स्मारक अजूनही बंदीवासात !

1575

सामना ऑनलाईन । संगमेश्वर । जे . डी . पराडकर

‘ मोहीम फत्ते होणार नव्हती तर , हाती का घेतली ?’ असा प्रश्न संगमेश्वर येथील छत्रपती संभाजी महाराज यांचे अपुर्णावस्थेतील स्मारक पाहून प्रत्येक इतिहासप्रेमीला पडला आहे . या स्मारकाच्या भूमिपूज समारंभा नंतर सुरु झालेले दुर्दैवाचे फेरे आज ३१ वर्षांनंतरही संपलेले नाहीत . संभाजी राजांचे भव्यदिव्य स्मारक उभारायचे हा हेतू निश्चितच अभिमानास्पद होता मात्र जिद्द आणि चिकाटीचा अभाव असल्याने ६५ लाखांपेक्षा अधिक निधी खर्च होवूनही पाहायला मिळते , ते बंद गेटचे कुलूपच ! सद्यस्थितीत या स्मारक इमारतीला झाडाझुडपांनी पुर्णता वेढलं असून किमान या दुर्दशेतून तरी स्मारक परिसराची सुटका व्हावी अशी अपेक्षा इतिहासप्रेमींनी केली आहे .

संगमेश्वर ही ऐतिहासिक भूमी समजली जाते . कसबा संगमेश्वर परिसराला फार मोठी ऐतिहासिक परंपरा असून चालुक्यराजवटीतील शिल्पकलेचा अद्वितीय आविष्कार असणारी मंदीरं , सह्याद्रीचा मुकूटमणी प्रचितगड याचबरोबर इतस्ततः विखुरलेले विरगळ , दुर्लक्षित मुर्ती यामुळे कसबा – संगमेश्वर नगरीत देश विदेशातील पर्यटक येत असतात . याच कसबा गावात संभाजी महाराजांना दगाबाजीनं पकडण्यात आल्याने येथे संभाजी स्मारक उभारलेले असणार या अपेक्षेने इतिहासप्रेमी या परिसराला भेट देत असत. १९९२ पर्यंत या गावात संभाजी महाराजांची अर्ध प्रतिमाही नव्हती . इतिहास प्रेमी तसेच पर्यटक यांची मागणी लक्षात घेऊन ११ मार्च १९८६ साली मुंबई गोवा महामार्गावर संभाजी महाराजांचं भव्यदिव्य स्मारक उभारावं म्हणून भूमीपूजन करण्यात आलं . या स्मारकात ग्रंथालय , संभाजी महाराजांच्या जीवनावरील तैलचित्र , म्युरल , अर्धप्रतिमा आदि गोष्टींचे नियोजन करण्यात आले . या स्मारक कल्पनेने रत्नागिरी जिल्हावासीय नव्हे तर संपूर्ण कोकणवासीयांमध्ये उत्साह संचारला .

भूमिपूजन झाल्यानंतर स्मारकाचं काम त्वरेने सुरु होइल अशी अपेक्षा होती मात्र तीन वर्षे काम सुरु होण्यात गेली . त्यानंतर सुरु झालेले काम १९९२ साली सात फुटांपर्यंत भिंतींचं बांधकाम झाल्यावर निधी अभावी रखडले ते अनेक वर्षे तसेच होते . या दरम्यान इमारतीला झाडाझुडूपांनी पूर्णपणे व्यापून टाकलं . स्मारकाच कांम निधी अभावी रखडल्याने सामनाने याबाबत सातत्याने लक्ष वेधलं . यानंतर शासकीय निधीचा ओघ सुरु झाला . आराखड्यात बदल करण्यात आला .यानंतर काम सुरु व्हायचं निधी संपल्यावर बंद पडायचं . विविध लोकप्रतिनिधींनीही यामध्ये लक्ष घातलं . परत निधीचा ओघ सुरु झाला . जिल्हा नियोजन मंडळानेही भरीव निधी दिला . सर्व मिळून जवळपास ६५ लाखांपेक्षा अधिक निधी खर्च झाला असला तरी या स्मारकाची दुर्दशा अद्याप संपलेली नाही . बांधकाम विभागाने दर्जाची तमा न बाळगता काम करुन घेतलं आणि असंच दर्जाहिन स्मारक समितीकडे हस्तांतरीत केलं .

संभाजी स्मारकाची इमारत पुर्ण झाली मात्र याकडे कोणाचेही लक्ष नसल्याने ही इमारत प्रेमीयुगुलांचे , मद्यपींचे , गर्दुल्यांचे आडोशाचं ठिकाण बनलं . स्मारकासाठी तयार करण्यात आलेल्या इमारतीचा हा असा वापर होवू लागल्याने संगमेश्वर येथील संभाजी प्रेमी युवकांनी पर्शुराम पवार यांच्या नेतृत्वाखाली शासकीय यंत्रणेसह पोलीस यंत्रणेचं लक्ष वेधलं . एवढ्यावरच न थांबता पर्शुराम पवार यांनी स्वत: खर्च करुन सर्व परिसराची साफसफाई करत स्मारकस्थळी विद्युतरोषणाइ करुन शाहीरांच्या पोवाड्याचा कार्यक्रमही केला होता . यानंतरही स्मारक समिती मार्फत कोणतेही खास प्रयत्न झाले नाहीत . स्मारक इमारतीच्या दुर्दैवाचे फेरे एवढ्यावरच थांबले नाहीत . कोणा माथेफीरुंनी दोन वेळा स्मारकाच्या काचा फोडून टाकल्या , दरवाजाची मोडतोड केली . यानंतर निषेधाची भाषणं होवून पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल करण्यात आली . साहजिकच पुढे कोणतीही कार्यवाही झाली नाही हे वेगळं सांगण्याची गरज नाही .

बांधकाम विभागानं या स्मारकाकडे निधी खर्च करण्याचं एक माध्यम याच नजरेतून पाहिल्याचे पुरावे स्मारक इमारतीचा दर्जा पाहिल्यावर जागोजागी मिळतात . स्मारक समीतीनं या कामाकडे समांतर अभियंता नेमून लक्ष ठेवण्याची तसदी घेतली नाही परिणामी दर्जाहिन इमारत समितीला ताब्यात घ्यावी लागली आहे . सद्यस्थितीत स्मारकाला झाडं झुडपे आणि वेलींनी वेढले असून आप्त स्वकीयांचे हे साखळदंड पाहून इतिहास प्रेमींच्या मनात एकच प्रश्न पडत असेल ‘ मोहीम फत्ते होणार नव्हती तर हाती का घेतली ?’ इमारतीत प्रत्यक्षात स्मारक कधी उभं राहणार याचं उत्तर काळ देइल .

आपली प्रतिक्रिया द्या