काळजी घ्या

डॉ. निरंजन क्षीरसागर, जनरल फिजिशियन

वारंवार आरोग्ययंत्रणेकडून विविध आजारांची माहिती दिली जाते, जागोजागी पोस्टर्स, बॅनर्स लावले जातात. लोकांनी ते वाचून आजार कोणते, त्याची लक्षणे काय हे लक्षात घ्यायला हवे.

पावसाचं परत येणं आता आपल्या प्रकृतीच्या दृष्टीने तितकंसं सुखावणारं नाही. दोन-तीन दिवसांपूर्वी झालेल्या पावसामुळे तर अंगदुखी, त्वचेला संसर्ग, कणकण वाटणे, पाय दुखणे, डोके दुखी अशा अनेक विकारांनी त्रास देण्यास सुरुवात केली आहे, पाहूया यावर काय उपाय करायचे…

सध्याच्या ऊन-पावसाच्या खेळात आरोग्याच्या दृष्टीने काय खबरदारी घ्यायला हवी..

लेप्टोस्पायरोसिस…पावसात मलेरिया आणि डेंग्यूपेक्षा जास्त घातक लेप्टोस्पायरेसिस होण्याचा धोका असतो. पावसाळ्यात साठलेल्या सांडपाण्यात उंदराचे मूत्र जाते आणि जखम झालेल्या जागी त्या पाण्याचा संपर्क आला की लेप्टो होऊ शकतो. उंदीर जास्त असलेल्या ठिकाणी हा आजार होतो. विशेषतः हा आजार ग्रामीण भागात जास्त आढळतो. या आजाराचा संसर्ग रोखण्यासाठी साठलेल्या पाण्यात जाऊ नये, त्या पाण्यात मुलांनी खेळू नये, उघडय़ा जखमांशी पाण्याचा संपर्क येणार नाही याची काळजी घ्यावी. अंग मोडून थंडीताप आल्यास त्याच्याकडे दुर्लक्ष न करता त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. ताप, अंगदुखी, डोकेदुखी, पोटदुखी ही प्रामुख्याने लेप्टोस्पायरोसिसची लक्षणं आहेत. यामध्ये पाय खूप दुखतात. लेप्टोमुळे लिव्हर खराब होते, शरीरातील प्लेटलेट्स कमी होतात, फुप्फुसे निकामी होतात. त्यामुळे वेळीच औषधोपचार करणे आवश्यक असते. आपल्याकडे लेप्टोवर अत्यंत गुणकारी औषधे आहेत. महापालिकेत या टेस्ट मोफत उपलब्ध आहेत.

विषमज्वर...उघडय़ावरचे अन्नपदार्थ आणि पाण्यातून हा आजार होतो. अन्नातून विषबाधा झाली असता मळमळते, उलटय़ा, पोटात दुखणे, जुलाब, अस्वस्थ वाटणे, डोकेदुखी चालू होणे, मळमळणे, थंडी वाजून ताप येणे हे सर्व लक्षण असते. फूड पॉयझनिंगचे इन्फेक्शन सर्व शरीरभर पसरते तर फणफणून ताप येतो. बऱयाच वेळा हे टायफॉइडचे इन्फेक्शन उलटय़ा जुलाबामुळे १ ते २ किंवा जास्तीतजास्त ४ ते ५ दिवसांत आटोक्यात येते, पण हे आटोक्यात आले नाही तर मात्र तीन आठवडे किंवा कदाचित पुढेही आणखी काही दिवस आजारपणात जातात.

हिवताप, डेंग्यू...घरातील कुंडय़ा, ड्रम्समधील पाणी यात डासांची पैदास होते. ते चावले की मलेरिया होतो. थंडी वाजून ताप, अंगाला रॅश येणे, प्लेटलेट्स कमी होतात, घाम फुटणं, डोकेदुखी, सांधेदुखी, जुलाब, मळमळ, उलटय़ा ही या आजाराची लक्षणे आहेत. मलेरिया, डेंग्यू होऊ नये यासाठी खबरदारी म्हणून मच्छरदाणी लावा. डासांसाठी असलेल्या औषधांचा वापर करा,  दारे-खिडक्यांना जाळी बसवून घ्या. अंग पूर्ण झाकेल अशा प्रकारचे कपडे घाला. शक्य असेल तर दाट झाडीजवळ किंवा पाण्याच्या डबक्यांजवळ जाणे टाळा. पाणी गाळून-उकळून प्या, प्युरिफायरल, फिल्टर वापरा. टायर, कचऱयात टाकलेल्या शहाळ्यामध्ये पाणी साठू देऊ नका. ड्रम साफ करताना तो पूर्णपणे कोरडा करायला हवा. त्यामुळे टेस्टिंग, ट्रिटमेण्ट महापालिकेत मोफत असतात.

क्षयरोग..अन्य आजार काही दिवसांत बरे होतात. पण टीबीची लागण झाल्यास सहा ते अडीच वर्षांपर्यंत उपचार घ्यावे लागतात. हा कुठल्याही ऋतूमध्ये होणारा आजार आहे. दर पाच मिनिटाला टीबीचा एक रुग्ण दगावतो. विशेष म्हणजे हा आजार लहान मुले आणि ज्येष्ठांमध्ये जास्त दिसून येतो. त्यांच्यामध्ये रोगप्रतिकारशक्ती कमी असल्याने त्यांना लगेच संसर्ग होतो. अशावेळी रुग्णाने बाहेर थुंकणे टाळावे, खोकताना, शिंकताना रूमाल घ्यावा.

काय खायला हवे?…दूध,नाचणीची भाकरी, सोया आटा खा, गूळ, शेंगदाणे खा. सोयाबीन, राजमा पालेभाज्या बीट, गाजर, केळे खा , भूक वाढते, वजन वाढते. चपातीला घी लावून खा. रोज एक किंवा दोन उकडलेले अंड खावे, चिकन-मटण खावे.