स्त्रीपरिवर्तनाचे आजचे रूप

70

अनुराधा एस. नलावडे

वर्षातून एकदा महिला दिवस उजाडतो आणि तो साजरा करताना स्त्रीच्या शक्तीचा साक्षात्कार सर्वांना होतो. स्त्रीच्या कामाची दखल घेतली जाते. स्त्रीला पूर्वीपासूनच समाजाचा अविभाज्य व अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानले जात आहे. प्राचीन काळात ती समाजात व कुटुंबात अग्रस्थानी होती, पण कालांतराने पुरुषप्रधान संस्कृतीने महिलांवर अशी बंधने आणली की, त्या शिक्षणापासून वंचित राहिल्या. रीतिरिवाज, रूढी, परंपरा यातच गुरफटून राहिल्या. पण सावित्रीबाई फुले यांच्यासारख्या सुधारक स्त्रीयांनी मुलींची शाळा काढून मुलींना साक्षर केले. त्यांना शिक्षणाचा दृष्टिकोन दिला. त्यातूनच स्त्रीलाr शिक्षणाला सुरुवात झाली.

आज तिचे वेगळे प्रतिबिंब दिसते. आजची स्त्री साक्षर आहे. स्वतःला सुशिक्षित करून स्वतःच्या मनाप्रमाणे स्वातंत्र्य घेऊन जीवन जगत आहे. ती कुठल्याही क्षेत्रात मागे नाही. तिच्या परिचयातले लोकही तिच्या साक्षरतेचे महत्त्व जाणून तिला साक्षर व परिपूर्ण बनवत आहेत.

जोतिबांच्या म्हणण्याप्रमाणे स्त्री शिकली की, सारे घर शिकते. हे त्यांचे मत हिंदुस्थानी स्त्रीयांनी खरे करून दाखवले आहे. त्यामुळे स्त्री जगात पुरुषांच्या बरोबरीने वावरू लागली आहे. सर्वच क्षेत्रांत आणि प्रांतांत, अगदी जी क्षेत्रं ‘पुरुषांची मक्तेदारी’ म्हणून म्हटली जातात, त्या क्षेत्रांमध्येही आजची स्त्री भरारी घेऊ लागली आहे. क्षमतेप्रमाणे उपजीविकेसाठी लहानशा व्यवसायांपासून मोठमोठय़ा नोकऱ्यांपर्यंत तिने पल्ला गाठला आहे. ज्ञान-विज्ञानाच्या सहाय्याने राहणीमान उच्च केले आहे. संकटांना तोंड देत ती जीवन जगत आहे. स्वतःचे अस्तित्व सिद्ध करून दाखवण्याच्या जाणिवेने ती मनोमन सुखावली आहे. आई, आजी, पणजी यांनी भोगलेले भोग सध्याच्या स्त्रीच्या वाट्याला क्वचित येतात. ती आधुनिक जीवन जगते. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहे.

आजची स्त्री स्वतःच्या पायांवर हिमतीने उभी राहते. परिस्थितीशी झगडणाऱ्या उपेक्षित स्त्रीयांना जगण्याचे हक्क मिळवून त्यांच्यासोबत उभी राहते. त्यामुळे निरक्षर स्त्रीयासुद्धा वेगळ्या अर्थाने स्वतंत्र असल्याचे जाणवत आहे. पुरुषांच्या बरोबरीने खांद्याला खांदा लावून ती काम करत आहे. खेडेगावांपासून मोठ्यां शहरांपर्यंत सगळीकडे समाजजीवनाचे चित्र ती बदलत आहे. स्वतःच्या परिवर्तनाची चळवळ दोन-अडीच दशकं तिने चालवली. या परिवर्तनाने आता वेगळे रूप घेतले आहे. घराचे दारिद्रय़ कसे घालवायचे याची किल्ली प्रत्येक स्त्रीच्या हाती आली आहे. वकील, परिचारिका, कारकून, लेखिका, बँक कर्मचारी, पोस्टमन, पोलीस अधिकारी ते या देशाची पंतप्रधान अशा सर्व क्षेत्रांत स्त्रीने स्वतःला सिद्ध करून दाखवले आहे. ती स्वच्छता, आरोग्य, शिक्षणाचे महत्त्व जाणते. घरकाम, बाजारहाट, मेहनतीचे काम यात ती यशस्वी झाली आहे. आपल्या पंखांना दिशा देण्यात ती यशस्वी ठरली आहे. योग्य निर्णयक्षमतेमुळे तिच्या अनुभवाच्या कक्षा रुंदावल्या आहेत. पदवीधर होऊन नोकरी-व्यवसाय करून सन्मानाने जगण्यात तिला आनंद मिळत आहे.

सतीची चाल, अंधविश्वास किंवा बुरसटलेले विचार, जुने चुकीचे रीतिरिवाज ती नाहीसे करू पाहत आहे. अशी ही स्त्री कुठेही कमी पडत नाही. मातृत्व हे तिला निसर्गाने दिलेले वरदान सांभाळताना ती कुठेच कमी पडत नाही. उलट झाशीच्या राणीप्रमाणे लढत बाळाचे संरक्षण करते. मूल नसलेली स्त्री मुलगी दत्तक घेण्यास आवडीने तयार होते आहे. इतके तिला स्त्री जीवनाचे महत्त्व समजले आहे. स्वतःच्या घरट्याला ती शत्रूच्या हातात जाऊ देत नाही की आपल्या घरट्यात शत्रूला घुसू देत नाही. अशी ही स्त्री आजही अनंत काळाची माता आहे आणि पुढेही असेल.

आपली प्रतिक्रिया द्या