चंद्रावर पहिले पाऊल ठेवून 54 वर्षे उलटल्यानंतर मानव आता पुन्हा चंद्राकडे झेपावला आहे. अमेरिकेची अंतराळ संशोधन संस्था ‘नासा’ने (NASA) आर्टेमिस-२ ही मोहीम हाती घेतली असून, यामध्ये चार अंतराळवीर चंद्राच्या दिशेने रवाना झाले आहेत. यात एका महिलेचाही समावेश आहे. चंद्रावर जाणारी पहिली महिला अंतराळवीर होण्याचा मान मिळवणाऱ्या ख्रिस्तिना कोच यांचे जगभरातून कौतुक होत आहे.
ख्रिस्तिना कोच यांनी त्यांचा एक आगळावेगळा अनुभव शेअर केला आहे. आर्टेमिस-2 मोहिमेदरम्यान ओरियन अंतराळयान पृथ्वीवरून झेपावल्यानंतर काही तासांतच त्यातील शौचालयात बिघाड झाला होता. अशा कठीण परिस्थितीत ख्रिस्तिना यांनी स्वतः पुढाकार घेऊन ते दुरुस्त केले. स्वतःला अभिमानाने ‘स्पेस प्लंबर’ म्हणवून घेणाऱ्या कोच यांच्या या कौशल्याची सध्या सर्वत्र चर्चा होत आहे.
ख्रिस्तिना म्हणाल्या की, “अंतराळवीरांचे काम फक्त यान चालवणे किंवा प्रयोग करणे इतकेच मर्यादित नसते.” कोणत्याही तांत्रिक समस्येला तोंड देण्यासाठी त्यांना विशेष प्रशिक्षण दिले जाते, असे त्या म्हणाल्या. मोहिमेदरम्यान एखादी छोटी चूक किंवा बिघाडदेखील जीवावर बेतू शकतो. मिशन स्पेशालिस्ट म्हणून ख्रिस्तिना यांना यानातील प्रत्येक यंत्रणेची सखोल माहिती होती. शौचालयासारखी मूलभूत पण अत्यंत महत्त्वाची यंत्रणा दुरुस्त करून त्यांनी आपले व्यावसायिक कौशल्य सिद्ध केले.
अंतराळात गुरुत्वाकर्षण नसल्यामुळे तेथील कचरा व्यवस्थापन यंत्रणा पृथ्वीपेक्षा पूर्णपणे वेगळी असते. सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षणात (Microgravity) हवा आणि सक्शनचा वापर करून ही यंत्रणा चालवली जाते. यामध्ये बिघाड झाल्यास अंतराळवीरांची सुरक्षितता आणि आरोग्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. ख्रिस्तिना कोच यांनी ही समस्या केवळ सोडवलीच नाही, तर अंतराळात कोणतीही जबाबदारी छोटी नसते, हे आपल्या कृतीतून जगाला दाखवून दिले आहे.
