एखाद्या देशाचा भाग प्रमुख भूभागापासून दूर असणं ही तशी भूगोलावर क्वचित आढळणारी स्थिती. बहुतेक सर्व देशांचे भूभाग सलग असतात. परंतु एकेकाळची युद्ध, वसाहती यातून काही देशांचे भूभाग मुख्य भूमीपासून दूर असणं सुरू झालं. विशेषतः युरोपीय देशांच्या वसाहतवादाच्या काळात त्यांच्या पूर्वेकडील वसाहती (कालनी) त्यांच्या अधिपत्याखाली असल्या तरी त्यांच्या मुख्य देशापासून त्या हजारो किलोमीटर दूर होत्या. पंधराव्या शतकाच्या युरोपीय वसाहतवादाने जगभर या पद्धतीने धुमाकूळ घातला. वैज्ञानिक संशोधनातून निर्माण झालेल्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून त्यांनी हिंदुस्थानसारख्या खंडप्राय देशालाही अंकित केले आणि आकाराने हिंदुस्थानच्या टीचभरही नसलेल्या इंग्लंडची राणी व्हिक्टोरिया आपल्या देशाची ‘सम्राज्ञी’ म्हणून मिरवली.
कालांतराने वसाहतवाद संपला. विविध देश पाश्चात्यांच्या जोखडाखालून मुक्त आणि स्वतंत्र झाले. मात्र हिंदुस्थानची फाळणी घडवून इंग्रजांनी पाकिस्तान नावाच्या देशाच्या निर्मितीला मदत करून हिंदुस्थानच्या पूर्व आणि पश्चिम भागातला दोन दूरस्थ भूप्रदेशांचा एक देश निर्माण व्हायला मदत केली. कालांतराने त्यातला पूर्वेचा भाग वेगळा होऊन त्याचा स्वतंत्र बांगलादेश बनला हा इतिहास आपण जाणतो.
मात्र मूळ भूभागापासून दूर असलेली बेटं किंवा प्रदेश अनेक देशांचे भाग असतात. आपल्याकडे अंदमान, निकोबार, लक्षद्वीप वगैरे द्वीप आहेतच. अमेरिकेकडे तर पासिफिक सागरातील आणि मूळ अमेरिकन म्हणजे यूएसच्या भूभागापासून 3200 किलोमीटर दूरवरची हवाई बेटं हा अमेरिकेचा भाग असून त्याला पूर्ण राज्याचा दर्जा लाभला.
तीच गोष्ट पानडाच्या पश्चिमेला आणि अमेरिकन भूभागाला सलग नसलेला अलास्का हा मूळ रशियन प्रांत अमेरिकेने (यूएस) 1867 मध्ये चक्क 70 लाख डालरला विकत घेतला आणि अमेरिकेचे भाग्य फळफळले. 1 लाख 58 हजार 800 चौरस कि.मी. विस्तारलेला अलास्का हे अमेरिकेचे राज्य म्हणून घोषित झाले ते 1959 मध्ये. तर हवाईच्या 3200 बेटांना तो दर्जा 1969 मध्येच मिळाला. जगातील अनेक देश ऐतिहासिक किंवा व्यापारी कारणांनी दूरस्थ आणि भिन्न संस्कृतीच्या देशांवर राज्य करतात. आताही ट्रम्प यांना पानडा, ग्रीनलाण्ड वगैरे देशांची अभिलाषा आहेच!
