>> उत्तरा मोने
संवादाच्या मर्यादा असतानाही केवळ जिद्दीच्या बळावर कर्णबधिरांना नवी दिशा देण्याचे काम करणारे सुनील सहस्रबुद्धे यांची कहाणी ही केवळ एका व्यक्तीची नव्हे, तर संघर्षातून उभ्या राहिलेल्या आशेची प्रेरणादायी गाथा आहे.
मानवी जीवनात काही प्रवास असे असतात की, ते केवळ वैयक्तिक यशापुरते मर्यादित राहत नाहीत, तर संपूर्ण समाजासाठी प्रेरणेचा दीप बनतात. मुंबईतील सुनील विकास सहस्रबुद्धे यांचा प्रवास हा अशाच प्रेरणादायी कहाण्यांपैकी एक आहे. संवादाच्या मर्यादा असतानाही आपल्या जिद्दीच्या बळावर त्यांनी कर्णबधिरांना नवी दिशा देण्याचे काम केले आहे.
17 एप्रिल 1975 रोजी जन्मलेल्या सुनील सहस्रबुद्धे यांनी आयुष्याच्या सुरुवातीपासूनच अनेक अडचणींचा सामना केला, परंतु या अडथळ्यांना त्यांनी कधीही मर्यादा मानल्या नाहीत. उलट त्याच अडचणींना संधी मानून त्यांनी स्वतचा मार्ग तयार केला. शिक्षण, संशोधन आणि सामाजिक कार्य यांच्या माध्यमातून कर्णबधिरांच्या विकासासाठी त्यांनी सातत्याने काम केले.
व्यवसायाने ते भारतीय सांकेतिक भाषेचे (Indian Sign Language – ISL) तज्ञ असून या क्षेत्रात त्यांनी दीर्घकाळ काम केले आहे. SIGNEX या सल्लागार संस्थेचे संस्थापक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून ते विविध संस्था, शैक्षणिक क्षेत्र आणि सामाजिक संघटनांना सांकेतिक भाषा व कर्णबधिर शिक्षणासंदर्भात मार्गदर्शन करतात. त्यांच्या कार्यातील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे ‘ऑल इंडिया फेडरेशन ऑफ द डेफ’ या देशातील प्रमुख संस्थेच्या इतिहासातील पहिले कर्णबधिर अध्यक्ष होण्याचा मान. 1955 मध्ये स्थापन झालेल्या या संस्थेच्या नेतृत्वाची धुरा सांभाळताना त्यांनी कर्णबधिर समुदायाचा आवाज राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचवण्याचे काम केले.
शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांची वाटचाल तितकीच उल्लेखनीय आहे. मुंबई विद्यापीठातून त्यांनी श्रवणबाधित शिक्षण विषयात एम.एड. पदवी प्राप्त केली असून सध्या विशेष शिक्षण या विषयात पीएच.डी.चे संशोधन करत आहेत. संशोधन, अध्यापन आणि प्रशिक्षण या तिन्ही क्षेत्रांत त्यांनी मोलाचे योगदान दिले आहे. कर्णबधिर मुलांना भारतीय सांकेतिक भाषेच्या माध्यमातून इंग्रजी साक्षरता शिकवणे, शिक्षकांना प्रशिक्षण देणे आणि सांकेतिक भाषेचा प्रसार करणे हे त्यांच्या कार्याचे मुख्य केंद्र राहिले आहे.
राष्ट्रीयच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही त्यांच्या कामाची दखल घेतली गेली आहे. दक्षिण कोरियामध्ये आयोजित ‘वर्ल्ड फेडरेशन ऑफ द डेफ’ या जागतिक परिषदेत त्यांनी संशोधन सादर केले. तसेच 2023 मध्ये गोवा सरकारने आयोजित केलेल्या पहिल्या ‘नॅशनल पर्पल फेस्ट’मध्ये भारतातील कर्णबधिर समाजाचे पहिले ‘पर्पल अॅम्बेसेडर’ म्हणून त्यांची निवड झाली. चित्रपट, दूरदर्शन आणि नाटय़ क्षेत्रातही त्यांनी सांकेतिक भाषेचे प्रशिक्षण देत कलाकारांना कर्णबधिर व्यक्तींच्या भूमिकांसाठी तयार केले.
सुनील सहस्रबुद्धे यांचा प्रवास आपल्याला एक महत्त्वाचा संदेश देतो की- मर्यादा या माणसाला थांबवण्यासाठी नसतात, तर त्याला नव्या उंचीवर नेण्यासाठी असतात. जिद्द, शिक्षण आणि समाजाप्रति असलेली बांधीलकी यांची सांगड घातली तर कोणतीही अडचण यशाच्या वाटेत अडथळा ठरत नाही.
आज त्यांच्या कार्यामुळे अनेक कर्णबधिर तरुणांना नवे स्वप्न पाहण्याची प्रेरणा मिळत आहे. संवादाची भाषा वेगळी असली तरी स्वप्नांची भाषा सारखीच असते ही जाणीव त्यांच्या जीवनप्रवासातून स्पष्ट होते आणि म्हणूनच सुनील सहस्रबुद्धे यांची कहाणी ही केवळ एका व्यक्तीची नव्हे, तर संघर्षातून उभ्या राहिलेल्या आशेची प्रेरणादायी गाथा आहे.
