इराण विरोधात अमेरिका-इस्रायल यांनी केलेले हल्ले आणि त्यानंतर आखातात निर्माण झालेली युद्धाची परिस्थिती, अडकून पडलेली मालवाहू जहाजे, प्रभावित झालेली विमानसेवा, कच्च्या तेलाच्या उत्पादनात करण्यात आलेली घट यामुळे जागतिक अर्थ व्यवस्थेवर मोठं संकट निर्माण झालं आहे. या सगळ्यापरिस्थितीचा विविध अंगांनी अभ्यास करत सीएनएनमध्ये अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम, मंदीचे सावट की संधीची शक्यता असा विचार मांडणारा रिपोर्ट प्रसिद्ध झाला आहे.
या रिपोर्टनुसार, गेल्या काही वर्षांपासून कोरोनाकाळातील ऐतिहासिक महागाई, ५ डॉलर्स प्रति गॅलनपर्यंत पोहोचलेले पेट्रोलचे दर आणि फेडरल रिझर्व्हने महागाईविरोधात पुकारलेले युद्ध या सर्वांचा सामना करत अमेरिकन अर्थव्यवस्था भक्कम उभी राहिली आहे. मात्र, आता या अर्थव्यवस्थेसमोर एक नवीन आणि कठीण कसोटी उभी ठाकली आहे: ती म्हणजे ‘प्रत्यक्ष युद्ध’.
इराणसोबतच्या युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यात इतिहासातील सर्वात मोठा अडथळा निर्माण झाला असून किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. यामुळे पेट्रोल, डिझेलपासून ते विमानांच्या इंधनापर्यंत सर्वच गोष्टी महागल्या आहेत.
मंदीचा धोका ३५ टक्क्यांवर
अर्थतज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, या युद्धामुळे अमेरिकेत मंदी (Recession) येण्याचा धोका वाढला आहे. युनिव्हर्सिटी ऑफ मिशिगनचे अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक ज्युस्टिन वूल्फर्स यांच्या मते, ‘अमेरिका बऱ्याच काळापासून मंदीच्या उंबरठ्यावर आहे आणि या परिस्थितीला केवळ एका धक्क्याची गरज होती. तेलाच्या वाढत्या किमती तो धक्का ठरू शकतात का? तर नक्कीच.’
सोमवारी जेव्हा तेलाच्या किमती प्रति बॅरल ११९ डॉलरवर पोहोचल्या, तेव्हा मंदीची शक्यता २० टक्क्यांवरून ३५ टक्क्यांपर्यंत वाढली होती. मात्र, काही अर्थतज्ज्ञांच्या मते अमेरिकन अर्थव्यवस्था ३० ट्रिलियन डॉलर्सची असून ती अशा धक्क्यांना सामावून घेण्यास सक्षम आहे.
ग्राहकांच्या खिशाला कात्री
युद्ध सुरू होण्यापूर्वी पेट्रोलचे दर २.९८ डॉलर्स प्रति गॅलन होते, जे सोमवारी ३.४८ डॉलर्सवर पोहोचले. ‘मूडीज अॅनालिटिक्स’चे मुख्य अर्थतज्ज्ञ मार्क झँडी यांच्या मते, तेलाच्या किमतीत प्रति बॅरल १० डॉलरची वाढ झाल्यास अमेरिकन कुटुंबांचा वार्षिक खर्च सुमारे ४५० डॉलर्सने वाढू शकतो. अमेरिका ही ग्राहक-प्रधान अर्थव्यवस्था असल्याने, लोकांनी खर्च कमी केल्यास व्यवसायांवर परिणाम होऊन बेरोजगारी वाढू शकते.
रोजगार बाजाराची स्थिती
२०२२ मध्ये रशिया-युक्रेन युद्धाच्या वेळी रोजगार बाजार मजबूत होता, मात्र आता परिस्थिती वेगळी आहे. २०२५ मध्ये केवळ १,१६,००० नवीन नोकऱ्यांची भर पडली, जी २००२ नंतरची सर्वात कमी संख्या आहे. गेल्या नऊ महिन्यांपैकी पाच महिने अमेरिकेने नोकऱ्या गमावल्या आहेत.
बाजारातील घसरण आणि व्यावसायिक आत्मविश्वास
तेलाच्या किमती १०० डॉलरवर स्थिर राहिल्या आणि शेअर बाजारात २० टक्क्यांची घसरण झाली, तर श्रीमंत कुटुंबांच्या खर्चावरही परिणाम होईल. तसेच, नवीन गुंतवणूक किंवा नोकरभरती करण्याबाबत व्यावसायिक आता अधिक सावध झाले आहेत.
सकारात्मक बाजू
या सर्व संकटात काही सकारात्मक बाबीही आहेत. अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आणलेल्या ‘वन बिग ब्युटीफुल बिल’ (One Big Beautiful Bill) मुळे अमेरिकन कुटुंबांना मिळणारा टॅक्स रिफंड वाढण्याची शक्यता आहे. तसेच, अमेरिका आता ऊर्जेचा निव्वळ निर्यातदार (Net Energy Exporter) आहे, त्यामुळे तेलाच्या वाढत्या किमतींचा फायदा तेथील जीवाश्म इंधन कंपन्यांना होऊ शकतो. ट्रम्प यांनी युद्ध ‘पूर्ण’ (Very complete) असल्याचे संकेत दिल्यानंतर तेलाच्या किमती ११९ डॉलरवरून ९२ डॉलरपर्यंत खाली आल्या, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना काहीसा दिलासा मिळाला आहे.
