डॉलरला टक्कर देण्याची चीनची तयारी; ‘युआन’ला जागतिक चलन बनवण्याचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांचे आवाहन

जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेच्या काळात चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी चीनला एक ‘आर्थिक महासत्ता’ बनवण्याचा आपला संकल्प पुन्हा एकदा बोलून दाखवला आहे. चीनच्या ‘युआन’ या चलनाला जागतिक स्तरावर ‘रिझर्व्ह करन्सी’ (राखीव चलन) म्हणून प्रस्थापित करणे आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार, गुंतवणूक व परकीय चलन बाजारात त्याचा वापर वाढवणे, हे चीनचे मुख्य ध्येय असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.

सत्ताधारी कम्युनिस्ट पक्षाचे मुख्य नियतकालिक ‘क्यूशी’ (Qiushi) मध्ये जिनपिंग यांचे भाषण प्रकाशित झाले आहे. जरी हे भाषण त्यांनी २०२४ मध्ये दिले असले, तरी सध्याच्या जागतिक परिस्थितीत त्याचे महत्त्व लक्षात घेऊन ते आता पुन्हा प्रसिद्ध करण्यात आले आहे. जिनपिंग यांच्या मते, केवळ मोठी अर्थव्यवस्था असून चालणार नाही, तर ती ‘शक्तिशाली’ असणे आवश्यक आहे.

आर्थिक महासत्ता बनण्यासाठी जिनपिंग यांनी महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर भर दिला आहे. युआनची विश्वासार्हता जागतिक स्तरावर वाढवणे, एक मजबूत ‘सेंट्रल बँक’ जी प्रभावी आर्थिक धोरणे (Monetary Policy) राबवू शकेल, जागतिक वित्तीय केंद्रे अशी केंद्रे विकसित करणे जी आंतरराष्ट्रीय भांडवल आकर्षित करू शकतील, आर्थिक व्यवहारांसाठी मजबूत कायदे आणि नियमावली तयार करणे, अशा मुद्द्यांवर भर देण्यात आला आहे.

‘मोठा पण कमकुवत’ – चीनच्या अर्थव्यवस्थेवर भाष्य

जिनपिंग यांनी कबूल केले की, बँकिंग मालमत्ता, परकीय चलन साठा आणि भांडवली बाजार या बाबतीत चीन आज जगातील सर्वात मोठ्या देशांपैकी एक असला, तरी एकूणच त्यांची वित्तीय यंत्रणा ‘मोठी आहे पण तितकीशी शक्तिशाली नाही’. हे उद्दिष्ट गाठणे हे एक दीर्घकालीन कार्य असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.

युआन विरुद्ध डॉलर

चीन गेल्या दशकापासून युआनचे आंतरराष्ट्रीयीकरण करण्याचा प्रयत्न करत आहे. मात्र, अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत युआन अजूनही बराच मागे आहे.

चीनची पेमेंट सिस्टम (CIPS) दररोज सुमारे १०० अब्ज डॉलर्सचे व्यवहार करते, तर अमेरिकेची डॉलर-आधारित सिस्टम (CHIPS) दररोज सुमारे २ ट्रिलियन डॉलर्सचे व्यवहार हाताळते.

जागतिक कर्ज बाजारपेठेत युआनचा वाटा केवळ ०.८ टक्के इतका मर्यादित आहे.

अमेरिकेसोबत सुरू असलेल्या व्यापारी तणावाच्या काळातही युआनचे मूल्य स्थिर राहिले आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या पहिल्या कार्यकाळात युआनच्या मूल्यात मोठी घसरण झाली होती, मात्र सध्या चीन आपले चलन जाणीवपूर्वक मजबूत ठेवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे दिसून येत आहे.

xi jinping aims to make yuan a global reserve currency to rival us dollar

chinese president xi jinping calls for making the yuan a global reserve currency and building china into a financial powerhouse to reduce dependence on the us dollar.