अमेरिका, इस्रायल-इराणमधील वाढत्या युद्धाचा जागतिक ऊर्जा सुरक्षेवर थेट आणि विनाशकारी परिणाम होत आहे. हिंदुस्थानमध्येही तेल टंचाई जाणवत आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नाकेबंदी कायम असल्याने, हिंदुस्थान व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षित प्रवासाची खात्री करण्यासाठी आणि भविष्यातील आपत्कालीन परिस्थितीसाठीही तयारी करत आहे. या योजनेचा एक भाग म्हणून भारतीय नौदल अनेक ठिकाणी आपली तैनाती वाढवत आहे.
दहा दिवसांपूर्वी उत्तर अरबी समुद्रातून भारतीय बंदरांपर्यंत जहाजांना संरक्षण देण्यासाठी दोन टास्क फोर्स तैनात करण्यात आले होते. आता, भारतीय नौदल अरबी समुद्र आणि ओमानच्या आखातात अतिरिक्त युद्धनौका तैनात करत आहे. इराण युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर कच्चे तेल आणण्याची तयारी सुरू आहे. हिंदुस्थानने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत सात जहाजे पाठवली. इराणविरुद्धचा अमेरिका-इस्रायल संघर्ष वाढत असून त्यामुळे हिंदुस्थानच्या ऊर्जा सुरक्षेला गंभीर धोका निर्माण झाला आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अडथळ्यामुळे, व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षित प्रवासाची खात्री करण्यासाठी हिंदुस्थानने नौदल तैनाती वाढवली आहे.
भारतीय नौदल या प्रदेशात अंदाजे सात जहाजे आणि लॉजिस्टिक्स सपोर्ट व्हेसल्स तैनात करत आहे. २०१९ पासून सुरू असलेल्या ‘ऑपरेशन संकल्प’चा भाग म्हणून नौदलाची जहाजे ओमानच्या आखातात आणि एडनच्या आखातात आधीच उपस्थित आहेत. या तैनातीचा उद्देश केवळ एलपीजी आणि इंधन वाहून नेणाऱ्या जहाजांच्या सुरक्षित प्रवासाची खात्री करणे हाच नाही, तर भविष्यातील कोणत्याही तैनातीसाठी पर्शियन आखाताच्या जवळ राहणे हा देखील आहे.
देशाच्या ऊर्जेच्या गरजांपैकी ४५% ऊर्जा आखाती प्रदेशातून येते. होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद असल्याने हा पुरवठा अक्षरशः थांबला आहे. त्यामुळे हिंदुस्थानकडे कोणताही तात्काळ पर्याय उरलेला नाही. हिंदुस्थानपुढे सध्या एकमेव पर्याय म्हणजे पूर्वेकडून रशियन तेल खरेदी करणे किंवा पश्चिमेकडून सागरी मार्गाने व्हेनेझुएला आणि अमेरिकेतून तेल आणि नेसर्गिक वायू आयात करणे. मात्र, यासाठी लागणारा खर्च, विशेषतः वाहतुकीचा खर्च, खूप जास्त असेल. आखाती प्रदेशातील ऊर्जा खूप स्वस्त आहे, तर पर्यायी स्रोत अधिक महाग असतील.
सौदी अरेबियातील जेद्दाह येथून जमिनीमार्गे तेल वाहून नेऊन नंतर एडनच्या आखातामार्गे जहाजाने पाठवण्याच्या पर्यायाचाही विचार केला जाऊ शकतो, परंतु यासाठी मजबूत लॉजिस्टिक्सची आवश्यकता आहे आणि आम्हाला त्याची व्यवहार्यता तपासावी लागेल. तज्ञांच्या मते, जर आपण हा मार्ग निवडला, तर तेल खरेदीचा खर्च वाढणारच आहे. ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने भारताच्या तयारीमध्ये या प्रदेशात भारतीय नौदलाची तैनाती वाढवण्याचा समावेश आहे, कारण तेलवाहू जहाजे बंदरांवर नांगर टाकू शकत नाहीत. पर्शियन आखातातील बदलत्या परिस्थितीला नौदलाला प्रतिसाद द्यावा लागू शकतो.
भारतीय व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेसंदर्भात भारत तेहरानसोबत चर्चा करत आहे. भारतीय नौदलाने उत्तर अरबी समुद्रातून एलपीजी घेऊन जाणाऱ्या तीन भारतीय जहाजांना भारतीय बंदरांपर्यंत आधीच संरक्षण दिले आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, २० हून अधिक भारतीय व्यापारी जहाजे होर्मुझच्या पश्चिमेला आहेत. इराणमधील सुरू असलेल्या संघर्षामुळे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या जलवाहतुकीवर निर्बंध आले आहेत आणि हिंदुस्थानला एलपीजीच्या तुटवड्याचा सामना करावा लागत आहे.
भारतीय नौदलाने २०१९ पासून मिशन-बेस्ड डिप्लॉयमेंट (MSD) अंतर्गत ओमानच्या आखाताजवळ एक युद्धनौका तैनात केली आहे. तथापि, सध्याची परिस्थिती पाहता नौदलाने आपली संख्या वाढवली आहे. सरकारी सूत्रांनुसार, युद्धनौकांची संख्या सुरुवातीला एकावरून तीन करण्यात आली होती. आता, या प्रदेशातील नौदलाच्या युद्धनौकांची संख्या आणखी वाढवण्यात आली आहे. या युद्धनौकांवर भारतीय ध्वज असलेल्या जहाजांना सुरक्षित क्षेत्रापर्यंत संरक्षण देण्याची जबाबदारी आहे. त्यामुळे ही जहाजे कच्चे तेल घेऊन परतली तर हिंदुस्थानला मोठा दिलासा मिळणार आहे.
