आजच्या धावपळीच्या जीवनात स्वयंपाकघरातील काम झटपट उरकण्यासाठी प्रेशर कुकर अत्यंत उपयोगी ठरतो. डाळ, भात, भाज्या, कडधान्ये यांसारखे पदार्थ कमी वेळात शिजवण्यासाठी कुकरचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. मात्र, कुकर जितका सोयीचा आहे तितकाच त्याचा वापर करताना काळजी घेणेही गरजेचे आहे. कुकरमध्ये पदार्थ शिजवताना काही छोट्या चुका केल्या तर पदार्थ खराब होण्यापासून ते कुकरच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न निर्माण होण्यापर्यंत परिस्थिती जाऊ शकते. त्यामुळे प्रेशर कुकर वापरताना नेमकी कोणती काळजी घ्यावी.
कुकरमध्ये पदार्थ भरताना त्याची कमाल क्षमता लक्षात घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कुकर तुडुंब भरल्यास वाफेचा योग्य प्रवाह आणि दाब नियंत्रणात अडथळा येऊ शकतो.
विशेषतः भात, डाळ, कडधान्ये किंवा शिजताना फुगणारे पदार्थ कुकरमध्ये जास्त प्रमाणात भरू नयेत. कुकरच्या उत्पादकाने दिलेल्या कमाल भरण्याच्या मर्यादेचे पालन करणे सर्वात सुरक्षित आहे.
प्रेशर कुकरमध्ये वाफ तयार होण्यासाठी योग्य प्रमाणात द्रव आवश्यक असतो. त्यामुळे पदार्थानुसार पुरेसे पाणी किंवा इतर द्रव वापरणे गरजेचे आहे.
पाणी खूप कमी असल्यास पदार्थ तळाला लागू शकतो आणि कुकरमध्ये आवश्यक वाफ निर्माण न होण्याची शक्यता असते. मात्र, पाणी किती घालायचे हे प्रत्येक पदार्थ आणि कुकरच्या प्रकारानुसार बदलते. त्यामुळे रेसिपी आणि कुकरच्या सूचनांचे पालन करणे योग्य ठरते.
स्वयंपाक झाल्यानंतर कुकरमध्ये दाब शिल्लक असेल तर झाकण जबरदस्तीने उघडू नका. आधी दाब पूर्णपणे कमी होऊ द्या.
कुकरची वाफ नैसर्गिकरीत्या बाहेर पडू देणे किंवा कुकरच्या मॉडेलनुसार उत्पादकाने सांगितलेली सुरक्षित प्रेशर-रिलीज पद्धत वापरणे योग्य आहे.
कुकरच्या व्हेंटमध्ये अन्नाचे कण अडकले असतील तर वाफेच्या प्रवाहात अडथळा येऊ शकतो. त्यामुळे प्रत्येक वापरानंतर कुकरची शिट्टी, व्हेंट आणि इतर संबंधित भाग स्वच्छ आहेत की नाही, हे तपासा.
कुकरच्या झाकणातील रबर गॅस्केट कालांतराने सैल, कडक किंवा खराब होऊ शकते. त्यात भेगा पडल्या असतील किंवा ती व्यवस्थित बसत नसेल तर कुकर वापरण्यापूर्वी ती बदलणे गरजेचे आहे.
कुकरचे झाकण, सेफ्टी व्हॉल्व्ह किंवा इतर सुरक्षा भाग खराब झाले असतील तर घरगुती पद्धतीने दुरुस्ती करण्याऐवजी अधिकृत सर्व्हिस सेंटर किंवा उत्पादकाच्या सूचनांचा आधार घ्या.
दूध, काही डाळी, कडधान्ये किंवा फेस तयार करणारे पदार्थ प्रेशर कुकरमध्ये शिजवताना विशेष काळजी घ्यावी लागते. फेस किंवा अन्नाचे कण व्हेंटमध्ये जाऊ शकतात आणि त्यामुळे वाफेच्या मार्गात अडथळा निर्माण होऊ शकतो.
कुकर वापरल्यानंतर तो व्यवस्थित स्वच्छ करून कोरडा ठेवावा. झाकण, गॅस्केट, व्हेंट आणि सेफ्टी व्हॉल्व्ह यांची नियमित तपासणी करावी.
कुकरमधून असामान्य आवाज येत असेल, वाफ अनपेक्षित ठिकाणाहून बाहेर पडत असेल किंवा सुरक्षा यंत्रणेत काही बिघाड दिसत असेल तर कुकर वापरणे थांबवून त्याची तपासणी करून घ्यावी.
