ज्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाच्या आगमनामुळे माहिती-तंत्रज्ञान कंपन्यांमध्ये खळबळ उडाली आणि जागतिक शेअर बाजारात मोठी घसरण पाहायला मिळाली, त्या Anthropic या कंपनी आणि अमेरिकन सरकारमध्ये मोठा वाद उभा राहिला आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी सर्व संघीय शासकीय विभागांना अॅन्थ्रोपिकच्या एआय तंत्रज्ञानाचा वापर न करण्याचा आदेश दिला आहे. दुसरीकडे कंपनीने स्पष्ट केले आहे की कोणत्याही परिस्थितीत आपल्या धोरणांशी तडजोड केली जाणार नाही.
वादाचे मूळ कारण काय?
या वादाच्या केंद्रस्थानी अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाने (पेंटागन) अॅन्थ्रोपिकच्या ‘क्लॉड’ या एआय मॉडेलचा वापर करण्याची मागणी आहे. पेंटागनला ‘क्लॉड’चा लष्करी आणि गुप्तचर कामांसाठी कोणत्याही निर्बंधांशिवाय पूर्ण प्रवेश हवा आहे. याचा अर्थ — मोठ्या प्रमाणावर डेटा विश्लेषण, देखरेख यंत्रणा, ड्रोन प्रणाली आणि युद्धभूमीवरील तात्काळ निर्णय प्रक्रियेत या एआयचा वापर करता यावा, अशी मागणी आहे. संरक्षण विभागाने कंपनीने लावलेले काही सुरक्षा निर्बंध (गार्डरेल) शिथिल करावेत, अशी भूमिका घेतली आहे. त्यांचा युक्तिवाद आहे की राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी हे आवश्यक आहे.
कंपनीची ठाम भूमिका
अॅन्थ्रोपिकने मात्र स्पष्ट केले आहे की त्यांच्या ‘क्लॉड’ एआय मॉडेलचा वापर कोणत्याही सुरक्षा मर्यादांशिवाय होऊ देणार नाही. विशेषतः मोठ्या प्रमाणावरील देखरेख आणि पूर्णपणे स्वायत्त शस्त्र प्रणालींसाठी ते वापरण्यास कंपनीने स्पष्ट नकार दिला आहे. कंपनीचे म्हणणे आहे की हे सुरक्षा निर्बंध लोकशाही मूल्ये आणि नैतिक मर्यादा जपण्यासाठी आवश्यक आहेत.
सरकारी कारवाई
वाद तीव्र झाल्यानंतर पेंटागनने अॅन्थ्रोपिकला पुरवठा साखळीचा धोका (सप्लाय-चेन रिस्क) घोषित करत त्यांचे शासकीय करार रद्द केले. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी सर्व संघीय यंत्रणांना अॅन्थ्रोपिकचे तंत्रज्ञान वापरणे थांबवण्याचा आदेश दिला आहे. यावर कंपनीने न्यायालयात दाद मागण्याचा निर्णय घेतला असून, सरकारच्या आदेशाला कायदेशीर आव्हान देणार असल्याचे सांगितले आहे.
चीनशी स्पर्धेचा मुद्दा
ट्रम्प प्रशासनाचा दावा आहे की कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या जागतिक स्पर्धेत अमेरिकेला चीनपेक्षा आघाडीवर राहणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संरक्षण आणि गुप्तचर यंत्रणांना एआय साधनांवर अधिक आणि निर्बंधमुक्त प्रवेश मिळायला हवा. ट्रम्प यांनीही म्हटले आहे की राष्ट्रीय सुरक्षेच्या बाबतीत खासगी कंपन्यांनी सरकारला पूर्ण सहकार्य करणे आवश्यक आहे.
ओपनएआयशी नवा करार
दरम्यान, अॅन्थ्रोपिकसोबतचा करार रद्द केल्यानंतर पेंटागनने OpenAI या कंपनीसोबत नवा करार केल्याची माहिती समोर आली आहे. या प्रकरणामुळे कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाचा लष्करी वापर, गोपनीयता आणि नैतिक मर्यादा या मुद्द्यांवर मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. आगामी काळात न्यायालयीन लढाई आणि धोरणात्मक निर्णयांमुळे या वादाला आणखी तीव्र स्वरूप येण्याची शक्यता आहे.
