अमेरिका, इस्रायल-इराणमधील युद्ध तीव्र होत असल्याने आखाती देशातील तणाव वाढत आहे. त्यातच आता जपानने हार्मुझ सामुद्रधनी वाहतुकीसाठी खुली करण्यासाठी महत्त्वाचा प्रस्ताव दिला आहे. पण त्यासाठी त्यांनी महत्त्वाची अटही ठेवली आहे. त्यामुळे आता युद्धामुळे झालेली तेलकोंडी सुटण्याचा अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
आखाती देशातील सध्याच्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जपानने रविवारी जाहीर केले की, व्यापारी जहाजांच्या वाहतुकीचा मार्ग सुकर करण्याकरिता इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत पेरलेले संभाव्य सागरी सुरुंग हटवण्यासाठी आम्ही मदत करू. जपानचे परराष्ट्र मंत्री तोशिमित्सू मोटेगी यांनी सांगितले की, जर या प्रदेशात युद्धविराम झाला, तर भूसुरुंग हटवण्यासाठी जपान आपल्या सुरुंगशोधक जहाजांचा वापर करू शकतो. अमेरिकेच्या नाटो मित्र राष्ट्रांनी इराणविरुद्धच्या कोणत्याही नौदल कारवाईत सहभागी होण्यास नकार दिला असताना, जपानने आपल्या शांततावादी संविधानाच्या आणि सुरक्षा कायद्यांच्या मर्यादेत राहून हा प्रस्ताव दिला आहे.
जपानचे परराष्ट्र मंत्री, तोशिमित्सू मोटेगी यांनी रविवारी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील भूसुरुंग हटवण्याचा प्रस्ताव दिला. त्यांनी सांगितले की, जर अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यात युद्धविराम झाला, तर जपान होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील भूसुरुंग हटवण्यासाठी आपली अत्याधुनिक सुरुंगशोधक जहाजे तैनात करेल.
सुरुंगशोधक जहाजे ही विशेष प्रकारची जहाजे आहेत, जी समुद्राच्या मोठ्या भागातील संभाव्य सुरुंग निकामी करून जहाजांसाठी सुरक्षित मार्ग तयार करण्याचे काम करतात. जपानचे सागरी स्वसंरक्षण दल (JMSDF) हे या तंत्रज्ञानातील जगातील सर्वात सक्षम संघटना मानले जाते, ते आधुनिक जहाजांनी सुसज्ज आहे.
सागरी सुरुंग नष्ट करण्यासाठी दोन प्रकारची जहाजे वापरली जातात, ज्यांची कार्यपद्धती वेगवेगळी असते. माइनहंटर जहाजांचे मुख्य कार्य पाणबुड्यांच्या साहाय्याने विशिष्ट सुरुंग शोधून नष्ट करणे हे आहे. माइनस्वीपर जहाजे संपूर्ण सागरी क्षेत्र किंवा विशिष्ट मार्ग सुरुंगमुक्त करण्याचे कामही करतात. त्यांचा उद्देश वैयक्तिक सुरुंग शोधणे हा नसून, संपूर्ण मार्ग सुरक्षित असल्याची खात्री करणे हा असतो, जेणेकरून मालवाहू जहाजे आणि युद्धनौका कोणत्याही धोक्याशिवाय त्यातून जाऊ शकतील. ही जहाजे सुरुंग निष्क्रिय करण्यासाठी यांत्रिक किंवा विद्युत उपकरणांचा वापर करतात.
जपानला सुरुंग निर्मूलनाचा मोठा इतिहास आहे, जो दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आणि त्यानंतर विकसित झाला. युद्धानंतर, जपानसमोरील सर्वात मोठे आव्हान त्याच्या सागरी सीमेवरील सुरुंग हटवणे हे होते. अमेरिकेच्या सहकार्याने, व्यापार आणि मासेमारी पुन्हा सुरू करता यावी यासाठी जपानने पाच वर्षांहून अधिक काळ समुद्र स्वच्छ केला. १९५४ मध्ये स्थापित, जपानचे सागरी स्व-संरक्षण दल आज जगातील सर्वात शक्तिशाली दल मानले जाते. जपानने यापूर्वी पर्शियाच्या आखातातील युद्धादरम्यान मोठ्या संख्येने सागरी सुरुंग यशस्वीपणे हटवले आहेत. जपानी सैन्य सुरुंग हटवण्याच्या कामात निष्णात आहे.
जपानकडे सध्या सर्वात आधुनिक सुरुंग-शोधक जहाजे आहेत. ही जहाजे फायबर-रीइन्फोर्स्ड प्लास्टिक (FRP) पासून बनवलेली आहेत, ज्यामुळे ती चुंबकीयदृष्ट्या सुरुंगांना प्रतिरोधक ठरतात. ही जहाजे मानवरहित पाण्याखालील वाहने (UUVs) आणि प्रगत सोनार प्रणाली वापरतात. ती पाण्याखालील सुरुंगांची उच्च-रिझोल्यूशन प्रतिमा पुरवतात आणि नंतर सुरुंग-निष्क्रियीकरण प्रणाली वापरून त्यांना सुरक्षितपणे निष्क्रिय करतात. जपानकडे सुगाकुशिमा क्लासची जहाजे देखील आहेत, जी पारंपरिक सुरुंग हटवण्यात निष्णात आहेत.
जपानच्या लष्करी कारवाया त्याच्या युद्धोत्तर शांततावादी संविधानामुळे मर्यादित आहेत, परंतु २०१५ मध्ये लागू केलेल्या नवीन सुरक्षा कायद्यांमुळे त्याला विशेष परिस्थितीत परदेशात आपल्या लष्कराचा वापर करण्याची परवानगी आहे. जर एखाद्या हल्ल्यामुळे जपानच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण झाला किंवा जवळच्या सुरक्षा भागीदारावरील हल्ल्यामुळे जपानला धोका निर्माण झाला, तर जपान आत्मसंरक्षणासाठी कारवाई करू शकतो. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणारा तेल आणि व्यापार हा जपानच्या अर्थव्यवस्थेसाठी जीवनरेखा आहे, म्हणूनच तेथील सुरुंग निर्मूलन मोहीम जपानच्या अस्तित्वासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
सागरी सुरुंग कोणत्याही व्यापारी मार्गासाठी एक मोठा धोका निर्माण करतात. पहिल्या महायुद्धादरम्यान सुरू झालेली ही प्रथा अधिकाधिक प्राणघातक बनली आहे. मिंग राजवंशापासून चालत आलेल्या या इतिहासात आधुनिक तंत्रज्ञानाने लक्षणीय बदल घडवला आहे. सुरुंग निर्मूलन जहाजे सुरुंग निर्मूलनादरम्यान कोणत्याही जहाजाजवळ स्फोट होणार नाही याची खात्री करतात. जर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या अरुंद आणि असुरक्षित भागात सुरुंगांचे क्षेत्र आढळले, तर महत्त्वाच्या जलमार्गांमध्ये खाणी राहिल्या, तर जागतिक ऊर्जा पुरवठा पूर्णपणे ठप्प होऊ शकतो, आणि हा पुरवठा सुव्यवस्थित करणे हेच जपानचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे जपानने भूसुरुंग हटवण्याच्या कामासाठी प्रस्ताव दिला आहे. पण त्यासाठी शस्त्रसंधी होण्याची अटही ठेवली आहे.
