प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला केंद्र सरकारने विविध क्षेत्रांत अतुलनीय योगदान देणाऱ्या मान्यवरांच्या नावाची घोषणा केली आहे. यामध्ये महाराष्ट्रातील पारंपारिक लोककला ‘तमाशा’ जिवंत ठेवणारे आणि ग्रामीण संस्कृतीचे शिलेदार रघुवीर खेडकर यांना ‘पद्मश्री’ पुरस्कार जाहीर करण्यात आला आहे. तमाशा क्षेत्रातील त्यांच्या प्रदीर्घ सेवेची ही सर्वात मोठी पावती मानली जात आहे.
आईचा वारसा आणि ‘सोंगाड्या’ची मोहिनी
संगमनेरचे सुपुत्र असलेले रघुवीर खेडकर यांना कलेचा वारसा त्यांच्या मातोश्री, महान तमाशा कलावंत कांताबाई सातारकर यांच्याकडून मिळाला. लहानपणापासूनच तमाशाच्या फडात वाढलेल्या खेडकर यांनी ‘सोंगाड्या’ या भूमिकेतून संपूर्ण महाराष्ट्राला वेड लावले. गण, गवळण, बतावणी आणि वगनाट्य या पारंपारिक कलाप्रकारांना त्यांनी केवळ जिवंत ठेवले नाही, तर आधुनिक काळातही ते यशस्वीपणे लोकांपर्यंत पोहोचवले.
तमाशा कलावंतांसाठीचा खंबीर आवाज
खेडकर केवळ एक उत्तम कलाकार नसून ते एक संवेदनशील नेतेही आहेत. कोरोनाच्या काळात जेव्हा गावांमधील यात्रा बंद झाल्या आणि तमाशा कलावंतांवर उपासमारीची वेळ आली, तेव्हा रघुवीर खेडकर यांनी पुढाकार घेऊन सरकारकडे मदतीची मागणी केली होती. शेकडो कलावंतांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहून त्यांनी या लोककलेचा आधारवड म्हणून काम पाहिले आहे.
अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित
याआधीही त्यांना अनेक मानाचे पुरस्कार मिळाले आहेत. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचा ‘जीवनसाधना गौरव पुरस्कार’ तसेच ‘तमाशा महर्षी’ ही पदवी देऊन रसिक प्रेक्षकांनी त्यांचा गौरव केला आहे. आता केंद्र सरकारच्या या सर्वोच्च नागरी पुरस्कारामुळे खेडकर यांच्यासह संपूर्ण तमाशा विश्वात आनंदाचे वातावरण आहे.
यंदाच्या यादीत खेडकर यांच्यासह ब्रजलाल भट्ट, बुद्री थडी, भगवान दास रायकवार आणि इतर मान्यवरांचाही गौरव करण्यात आला आहे.
