Iran Israel US war थांबण्याची कोणतीही चिन्हे सध्या दिसत नसून परिस्थिती अधिक गंभीर होत असल्याचे दिसते आहे. काही मीडिया रिपोर्टनुसार इराणमधील तेल विहिरींवर झालेल्या हल्ल्यांनंतर तेहरानमध्ये हाहाकार उडल्याचे सांगितलं जात आहे. ‘अॅसिड रेन’ बद्दल देखील बोलले जात आहे. तिकडे अमेरिकेचे राष्ट्रध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प हे इराणाला इशारे देत विधाने करत आहेत. तर देशाची अवस्था झाली असून देखील इराण मात्र आपल्या भूमिकेवर ठाम आहे. युद्ध कधी संपवायचे ते आम्ही ठरवणार, असं प्रत्युत्तर इराणकडून देण्यात आलं आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणमधील युद्ध संपवण्याबाबत केलेल्या विधानाला तेहरानने कडक शब्दांत प्रत्युत्तर दिले आहे. ‘अमेरिका आणि इस्रायलच्या लक्ष्यांवरील लष्करी कारवाया कधी थांबवायच्या, हे आम्हीच निश्चित करू,’ असे इराणने म्हटले आहे. इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ने (IRGC) यावर भर दिला की, या क्षेत्रातील सर्व समीकरणे आणि भविष्यातील स्थिती आता केवळ तेहरानच्या दलांच्या हातात आहे.
इराणमधील संघर्ष ‘लवकरच’ संपेल, असे विधान डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केले होते, त्या पार्श्वभूमीवर इराणची ही प्रतिक्रिया आली आहे.
इराणने काय म्हटले?
‘हे युद्ध कधी संपवायचे हे आम्हीच ठरवू,’ असे आयआरजीसीने एका निवेदनात म्हटले आहे. पुढे त्यांनी नमूद केले की, ‘या क्षेत्रातील समीकरणे आणि भविष्यातील स्थिती आता आमच्या सशस्त्र दलांच्या हातात आहे; अमेरिकन दले हे युद्ध संपवू शकणार नाहीत.’
ट्रम्प यांचे विधान
ट्रम्प यांनी म्हटले होते की, इराणविरुद्धचे युद्ध अल्पकालीन असू शकते, परंतु जर इराणने जागतिक तेल पुरवठ्यात अडथळा आणला, तर हा संघर्ष अधिक तीव्र होण्याची शक्यता त्यांनी खुली ठेवली आहे. मियामी जवळील आपल्या गोल्फ क्लबमध्ये रिपब्लिकन खासदारांशी बोलताना ट्रम्प म्हणाले, “काही दुष्ट शक्तींचा नाश करण्यासाठी आम्ही मध्यपूर्वेच्या छोट्या सहलीवर गेलो आहोत. मला वाटते की तुम्ही पाहाल की ही एक अल्पकालीन सहल असेल.”
काही तासांनंतर, अमेरिकेच्या या कमांडर-इन-चीफने सोशल मीडियावर पोस्ट केले: ‘जर इराणने होर्मुझच्या समुद्रधुनीतील तेलाचा प्रवाह रोखण्यासाठी काहीही केले, तर अमेरिका त्यांच्यावर आतापर्यंत झालेल्या हल्ल्यांच्या तुलनेत वीस पटीने जास्त वेगाने हल्ला करेल’.
ते पुढे म्हणाले, ‘याव्यतिरिक्त, आम्ही अशा सहज नष्ट होऊ शकणाऱ्या लक्ष्यांना टार्गेट करू ज्यामुळे इराणला एक राष्ट्र म्हणून पुन्हा उभे राहणे जवळजवळ अशक्य होईल—त्यांच्यावर मृत्यू, अग्नी आणि प्रकोपाचा वर्षाव होईल—परंतु माझी आशा आणि प्रार्थना आहे की असे घडू नये! ही अमेरिका आणि चीनसह होर्मुझचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करणाऱ्या सर्व राष्ट्रांसाठी भेट आहे. आशा आहे की या कृतीचे मोठे कौतुक होईल.’
जागतिक बाजारपेठेवर परिणाम
इराणमधील युद्धामुळे जागतिक बाजारपेठेतील तेल आणि वायूचा मोठा पुरवठा खंडित झाला असून अमेरिकेतील इंधनाच्या किमती वाढल्या आहेत. इराणने अयातुल्ला मोजतबा खामेनी यांची नवे सर्वोच्च नेते म्हणून निवड केल्याच्या दुसऱ्या दिवशी कच्च्या तेलाच्या किमती २०२२ नंतरच्या उच्चांकावर पोहोचल्या होत्या. अमेरिका आणि इस्रायलने सुरू केलेल्या युद्धात इराण आता अधिक आक्रमक पवित्रा घेत असल्याचे गुंतवणूकदारांना वाटले. मात्र, नंतर किमती खाली आल्या आणि युद्ध लवकर संपेल या आशेने अमेरिकन शेअर बाजारात वाढ झाली.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोमवारी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशीही युद्ध आणि इतर विषयांवर चर्चा केली. पुतिन यांचे परराष्ट्र व्यवहार सल्लागार युरी उशाकोव्ह यांनी सांगितले की, आखाती नेते आणि इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांच्याशी झालेल्या संभाषणांनंतर पुतिन यांनी या संघर्षाच्या ‘झटपट राजकीय आणि राजनैतिक तोडग्यासाठी काही कल्पना मांडल्या’ आहेत.
तेलाचा धोका
इराणमधील संघर्षामुळे आखाती देशांच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधा विस्कळीत झाल्या आहेत, ज्या जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. जगभरातील राजनैतिक प्रयत्न आता धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाच्या होर्मुझच्या समुद्रधुनीवर केंद्रित आहेत, जी जवळपास सर्व तेल टँकर्ससाठी बंद करण्यात आली आहे—यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेत भीतीचे वातावरण आहे. फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी सांगितले की, त्यांचा देश आणि मित्रपक्ष ही समुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्यासाठी ‘केवळ संरक्षणात्मक’ मोहिमेवर काम करत आहेत, जिथून जगातील सुमारे २० टक्के कच्चे तेल जाते.
एएफपी या वृत्तसंस्थेच्या अहवालानुसार, इराणने जलमार्ग रोखल्यापासून होर्मुझ समुद्रधुनीमध्ये किंवा आसपास सुमारे १० जहाजांवर हल्ले झाले आहेत. जागतिक शिपिंग कंपनी एमएससी (MSC) ने जाहीर केले आहे की ते आखाती देशांतून काही निर्यात शिपमेंट अधिकृतपणे थांबवत आहेत.
बहारिनच्या अल मामीर तेल सुविधेवर झालेल्या हल्ल्यानंतर, तेथील सरकारी ऊर्जा कंपनी बॅपकोने (Bapco) कतार आणि कुवेतच्या कंपन्यांप्रमाणेच ‘फोर्स मॅज्युर’ (Force Majeure) घोषित केले आहे—ज्याचा अर्थ असा की नियंत्रणाबाहेरील परिस्थितीमुळे ते निर्यात उद्दिष्टे पूर्ण करू शकणार नाहीत. दरम्यान, सौदीच्या संरक्षण मंत्रालयाने सोमवारी सांगितले की, त्यांनी अमिरातीच्या सीमेजवळ पूर्व भागातील तेलक्षेत्राला लक्ष्य करणारा ड्रोन हल्ला हाणून पाडला आहे.
दरम्यान, दोन्ही बाजूंनी सुरू असलेले शाब्दिक इशारे, प्रत्यत्तुरे आणि प्रत्यक्ष हल्ले प्रतिहल्ले हे मध्यपूर्वेत भयावह स्थिती निर्माण करत आहेत आणि त्याचे चटके जगभरात सहन करावे लागात आहेत.
