मेनोपॉज हा महिलांच्या आयुष्यातील नैसर्गिक शारीरिक बदलांचा एक टप्पा आहे. मात्र, मेनोपॉज अचानक सुरू होत नाही. त्याआधी शरीरात हार्मोन्सच्या पातळीत बदल होण्यास सुरुवात होते. या काळाला पेरिमेनोपॉज म्हटले जाते. या टप्प्याची माहिती असणे महत्त्वाचे आहे, कारण प्रत्येक महिलेमध्ये त्याची लक्षणे वेगवेगळी असू शकतात. पेरिमेनोपॉजमध्ये सर्वात सामान्यपणे मासिक पाळीच्या चक्रात बदल दिसून येतात. पाळी वेळेआधी किंवा उशिरा येऊ शकते. काही वेळा अनेक आठवडे किंवा महिने पाळी न येण्याची शक्यता असते. तसेच रक्तस्रावाचे प्रमाण कमी किंवा अधिक होऊ शकते.
या काळात अचानक शरीरात उष्णता जाणवणे, रात्री घाम येणे, झोपेचा त्रास, मूडमध्ये बदल, चिडचिड, थकवा आणि एकाग्रता कमी होणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात. काही महिलांना योनीमार्गात कोरडेपणा, लैंगिक संबंधांदरम्यान अस्वस्थता, त्वचेत बदल किंवा वजन आणि शरीराच्या रचनेत बदल जाणवू शकतात.
पेरिमेनोपॉजची लक्षणे प्रत्येक महिलेमध्ये सारखीच असतील असे नाही. काही महिलांमध्ये ती सौम्य स्वरूपाची असतात, तर काहींना दैनंदिन जीवनावर त्याचा परिणाम जाणवू शकतो. त्यामुळे ही लक्षणे केवळ वयाचा परिणाम म्हणून दुर्लक्षित न करण्याचा सल्ला तज्ज्ञ देतात.
मध्यम वयात संतुलित आहार, पुरेसे प्रोटीन आणि कॅल्शियम, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि ताणतणावाचे व्यवस्थापन महत्त्वाचे ठरते. हाडांचे आरोग्य, हृदयाचे आरोग्य, वजन आणि रक्तदाब यांसारख्या बाबींकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे.
पेरिमेनोपॉजमधील प्रत्येक हार्मोनल बदल हा आजार नसतो आणि प्रत्येक महिलेला हार्मोन थेरपीची गरज असतेच असे नाही. उपचाराचा निर्णय डॉक्टरांनी लक्षणे आणि वैयक्तिक आरोग्यस्थिती लक्षात घेऊन घ्यावा.
असामान्य किंवा खूप जास्त रक्तस्राव होत असल्यास, दीर्घकाळ पाळी बंद राहिल्यानंतर पुन्हा रक्तस्राव होत असल्यास किंवा लक्षणांचा दैनंदिन जीवनावर मोठा परिणाम होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
