>> देवेंद्र जाधव
कोणीही मनुष्य आस्तिक असो वा नास्तिक. त्याला देवीदेवतांच्या अस्तित्वाबद्दल आणि पौराणिक कथांबद्दल जाणून घेण्याची एक इच्छा असते. देवीदेवतांचं अस्तित्व कसं निर्माण झालं याबद्दल आपल्या मनात कुतूहल असतं. हे कुतूहल बऱ्यापैकी क्षमवण्याचं काम सुधा मूर्ती लिखित आणि लीना सोहोनी अनुवादित ’गरुडजन्माची कथा’ हे पुस्तक करतं. ललित लेखनात स्वतःच्या लेखणीचा ठसा उमटवणाऱ्या सुधा मूर्तींचं पौराणिक कथांबाबतचं हे लिखाण आपल्या मनात घर निर्माण करतं.
ब्रम्हा, विष्णु, महेश या त्रिमूर्ती म्हणजे लाखो लोकांचं आराध्य दैवत. यांच्यासंबंधी अनेक कथा लहानपणापासून आपण वाचलेल्या किंवा वयस्कर माणसांकडून ऐकलेल्या असतात. सुधा मूर्ती यांनी या तीन देवतांच्या आणि त्यांच्या विविध रूपांच्या गोष्टी अत्यंत साध्या, सोप्या शैलीत आपल्या लिखाणातून मांडल्या आहेत.
या पुस्तकात समुद्रमंथनाची, शंकर-पार्वतीची, ब्रम्हदेवाची, विष्णुच्या दशावतारांची, गणपतीच्या सामर्थ्याची, चंद्रदेवाच्या कक्षेत संचार करणाऱ्या नक्षत्रांची, रामाने स्वयंवरात उचललेल्या शिवधनुष्याची, शंकराच्या हरीहर आणि अर्धनारीनटेश्वर रूपाची आदी अनेक कथा आपल्याला वाचायला मिळतात. या कथांना अनुषंगून देशाच्या विविध भागांत उभी असलेली मंदिरं आणि त्यांचे वर्णन सुधा मूर्तींनी या पुस्तकात केले आहे. त्यामुळे या कथांना एक विश्वासार्ह्यता प्राप्त झाली आहे.
या पुस्तकाची गम्मत अशी की, वर्षानुवर्षे ज्या गोष्टी आपण डोळ्यांनी पाहत आहोत, उदा. चंद्र आणि नक्षत्र, गणेशाला अर्पण केल्या जात असणाऱ्या दुर्वा, शंकराच्या पिंडीवर वाहत असलेल्या बेलाची महती इ. अनेक छोटय़ा छोटय़ा गोष्टींचा इतिहास आणि संदर्भ या पुस्तकातून सुधा मूर्तींनी सांगितला आहे. कारण परंपरागत आपण वर्षानुवर्षे या गोष्टींशी जोडले गेलो आहोत. त्यामुळे जेव्हा या गोष्टींमागची कहाणी समजते तेव्हा आपणही आश्चर्यचकित होऊन जातो. उदा. चंद्राच्या कक्षेत वावरणारी नक्षत्रं ही मूलतः चंद्रदेवाच्या पत्नी आहेत.
या पुस्तकामध्ये अजून एक समान धागा सापडतो तो म्हणजे असुर आणि देव यांचे नाते. अमरत्व मिळून पृथ्वीवर स्वतःचं वर्चस्व निर्माण करावं या ईर्ष्येपोटी असुरांनी महान तपश्चर्या करून देवांना प्रसन्न करण्यात यश मिळवले. असुर असो वा मनुष्य भक्ताची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी देव नेहमीच तयार असतात. त्यामुळे असुरांना अमरत्वाचा वर देता क्षणी होणाऱ्या परिणामांची जाणीव असल्याने चाणाक्ष देवांनी, हा वर देतांनाच काही अटी असुरांसमोर ठेवल्या होत्या. त्यामुळे असुरांनी अमरत्व प्राप्त होऊनही त्यांना मृत्यूला सामोरे जावे लागले. शिशुपाल, हिरण्यकश्यपु आदी असुरांच्या अशा कथा या पुस्तकातून दिसून येतात.
सुधा मूर्तींनी अत्यंत रंजक शैलीत या कथा लिहिल्या आहेत. त्यांनी अनेक कथांचा आवाका त्यातील मर्म जाणून तो कमी शब्दांमध्ये शब्दबद्ध केला आहे. उदा. समुद्रमंथनाच्या मोठय़ा अध्यायाची माहिती त्यांनी मोजक्या शब्दात आपल्यापर्यंत पोहचवली आहे. त्याचबरोबर सूक्ष्म संदर्भांचा वापर त्यांनी केलेला पाहायला मिळतो. तसेच या त्रिमूर्तींचा आणि विशेषकरून भगवान शंकरासंबंधी असलेल्या आख्यायिकांचा समावेशसुद्धा या पुस्तकात आहे.
पेंग्विन रॅण्डम हाऊस इंडिया यांच्या सौजन्याने प्रत्येक कथेला अनुसरून असलेली चित्रं आणि पुस्तकाचं मुखपृष्ठ अत्यंत सुंदर झालं आहे. लीना सोहोनी यांनी सुधा मूर्तींच्या या कथांचा तितक्याच समर्थपणे मराठीत अनुवाद केला आहे. एकूणच हिंदू पुराणातील अनेक तपशील जाणून घेण्यासाठी ‘गरुडजन्माची कथा’ हे पुस्तक आवर्जून संग्रही ठेवण्यासारखं आहे.
– देवेंद्र जाधव
गरुडजन्माची कथा
लेखिका – सुधा मूर्ती
अनुवाद – लीना सोहोनी
प्रकाशन – मेहता पब्लिशिंग हाऊस
पृष्ठसंख्या – 154, मूल्य- 180 रु.
