मंदिरांच्या प्रदेशात

बातमी शेअर करा :
सामना फॉलो करा

>> प्रा. वर्षा चोपडे

हिंदुस्थानचे केरळ राज्य देशी आणि परदेशी पर्यटकांचे मुख्य आकर्षण आहे. संपूर्ण केरळ स्वच्छता आणि सुंदर निसर्ग, प्रत्येक धर्माचे धार्मिक स्थळ आणि विविध देवतांचे निवासस्थान यासाठी ओळखले जाते. अलाप्पुझाचे बीचेस आणि बॅक वॉटर अप्रतिम आहेत, पण अलाप्पुझा जिल्ह्यातील अंबालापुझापासून तीन किमी पूर्वेला करुमाडी हे गाव आहे. या भागातील श्रीकृष्ण मंदिर आणि बुद्ध मंदिर भेट देण्यासारखे आहे. करुमाडी गावातील श्रीकृष्ण मंदिराजवळ करुमादिक्कुत्तन, अर्धी तुटलेली बुद्ध मूर्ती सापडली होती. हे विहार बुद्धाच्या काळ्या ग्रॅनाइटच्या मूर्तीसाठी प्रसिद्ध आहे. ही बुद्ध मूर्ती 9व्या शतकापासून 14व्या शतकाच्या कालखंडातील आहे, असे इतिहासकार सांगतात. असे म्हणतात की, या काळात केरळमध्ये बौद्ध धर्माची भरभराट झाली. या विहाराला  राज्याच्या इतिहासात आणि पर्यटनात खूप स्थान आहे, कारण केरळमध्ये बुद्धाची मूर्ती असलेले हे एकमेव विहार शिल्लक आहे.

केरळच्या प्रदेशात अय राजा वरगुणाच्या काळात बौद्ध धर्माची भरभराट झाली. त्याच्या कारकिर्दीत, बौद्ध भिक्षूंनी बुद्धाला समर्पित अनेक मंदिरे आणि मठांची रचना केली. पण जसजसा हिंदू राजाने प्रदेश ताब्यात घेतला तसतसा बौद्ध धर्म हळूहळू राज्यातून नाहीसा होऊ लागला. खरे तर अल्लापुझा आणि कुलियनच्या किनारी भागातून बुद्धाच्या मोठय़ा प्रमाणात प्रतिमा उत्खननात सापडल्या आहेत.

पण करुमादिकुटन मंदिरातील बुद्धाची मूर्ती या सर्वांच्या वर आहे. या मंदिरातील बुद्धाची मूर्ती बसलेल्या स्थितीत आहे. असे मानले जाते की हे मंदिर एका बौद्ध भिक्खूने बांधले होते, जे बुद्धाच्या शिकवणीचा प्रसार करण्यासाठी केरळमध्ये आले होते. या काळ्या ग्रॅनाइटच्या बुद्ध मूर्तीबद्दल आणखी एक भाग म्हणजे ती अर्धी तुटलेली आहे. दलाई लामा यांनी 1965  मध्ये करुमाडीला भेट दिली होती. सत्ता असताना प्रत्येक धर्माच्या प्रमुखाने आपल्या धर्माला महत्त्व दिल्याचे लक्षात येते.

  त्याचप्रमाणे अदूरपासून सुमारे 11 किमी अंतरावर असलेल्या पल्लीक्कल येथे बुद्ध मूर्ती मस्तक नसलेली आढळली. करुणागपल्ली येथील बुद्धाची मूर्ती, मंदिराच्या कुंडात सापडलेली ही मूर्ती कदाचित आजपर्यंतची सर्वोत्तम मूर्ती आहे. केरळ राज्य पुरातत्व विभागाने 1980 पर्यंत ते ताब्यात घेतले तेव्हापर्यंत अनभिज्ञ स्थानिक लोकांनी त्या मूर्तीची माहिती नसल्यामुळे सामान्य दगडासारखा कपडे स्वच्छ करण्यासाठी याचा वापर केला. ही मूर्ती सध्या कृष्णपुरम पॅलेस संग्रहालय, कायमकुलम येथे संरक्षित आहे.

थोडय़ा किलोमीटरवर इतरही मंदिरे आहेत, पण जवळचे कृष्ण मंदिर अत्यंत प्रसिद्ध आहे. अंबालपुझा श्रीकृष्ण मंदिर हे एक प्राचीन हिंदू मंदिर आहे जे चेंबकसेरीचे तत्कालीन शासक श्री पूरदम थिरुनल देवनारायणन थमपुरन यांनी 15 व्या – 17 व्या काळात बांधले होते. अंबालापुझा श्रीकृष्ण मंदिराला दक्षिणेकडील द्वारका म्हणून संबोधले जाते. अंबालपुझा श्रीकृष्ण मंदिर भगवान कृष्णाला पार्थसारथीच्या रूपात विराजमान करते – महाभारत युद्धादरम्यान घेतलेला भगवान कृष्णाचा एक पैलू, भगवान कृष्ण येथे उन्निकन्नन (बाल कृष्ण) म्हणून प्रसिद्ध आहेत. येथील कृष्णाची मूर्ती काळ्या ग्रेनाईट दगडात कोरलेली असून उजव्या हातात चाबूक आणि डावीकडे शंख आहे. असे मानले जाते की एक दिवसीय पूरदम थिरुनल थमपुरन आणि संत विलवामंगलम स्वामीयार बॅक वॉटरच्या बाजूने प्रवास करत होते आणि तेवढय़ात त्यांना बासरीचा मधुर आवाज ऐकू आला. अशी आख्यायिका आहे की, कृष्णाचे निस्सीम भक्त संत विलवामंगलम स्वामीयार यांना पिंपळाच्या झाडावर बासरी वाजवताना भगवान श्रीकृष्णाचे दर्शन झाले. देवाचे अस्तित्व जाणवून थंपुराने या ठिकाणी मंदिर बांधण्याचा निर्णय घेतला. गुरुवायूर मंदिरातील श्रीकृष्णाची मूर्ती 1789 मध्ये टिपू सुलतानच्या छाप्यांमध्ये सुरक्षिततेसाठी येथे आणली गेली होती. हे मंदिर त्याच्या अद्वितीय प्रसादम, (प्रसाद) स्वादिष्ट अंबालापुझा पल्पयासम – तांदूळ, दुधापासून बनविलेले गोड खिरीसाठी देखील प्रसिद्ध आहे.

त्याचप्रमाणे हे मंदिर केरळमधील प्रसिद्ध कला प्रकार – ओट्टामथुल्लल यांच्या जन्माशी संबंधित आहे. प्रख्यात मल्याळम कवी कलक्कथ्थु कंचन नांबियार यांनी अंबालपुझा मंदिर परिसरात या अनोख्या कलाप्रकाराला जन्म दिला. कुंजन नांबियार यांनी वापरलेला मिझावू (परफॉर्मिंग आर्टस्मध्ये तालवाद्य म्हणून वापरला जाणारा एक मोठा तांब्याचा ड्रम) आजही मंदिरातील एका कडय़ामध्ये जतन केलेला आहे. थुन्जाथु एझुथाचन, ज्यांना मल्याळम भाषेचे जनक मानले जाते, त्यांनी मंदिरात अध्यात्म रामायणम किलिपट्टू (रामायण आणि महाभारतम किंवा महाभारताचा अनुवाद) लिहिला असे मानले जाते. या दोन मूर्ती एकाच काळ्या ग्रॅनाइट पाषाणात बनवलेल्या आहेत.

श्रीकृष्ण मंदिर आणि बुद्ध मंदिर जवळ जवळ आहे. या भागात गेलात तर या दोन्ही मंदिरास भेट देता येते आणि निसर्गासोबत ऐतिहासिक दोन्ही मंदिरेही बघता येतात. अलाप्पुझा येथील रेल्वे स्टेशन राज्यातील जवळपास सर्व प्रमुख शहरांशी जोडलेले आहे. या ठिकाणी भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ सप्टेंबर ते मार्च हा आहे.

(लेखिका राजगिरी कॉलेज ऑफ सोशल सायन्सेस कोची, केरळच्या महाराष्ट्रातील संपर्क अधिकारी म्हणून नियुक्त आहेत.) 

[email protected]