अमेरिका, इस्रायल इराण युद्ध संपण्याच्या आशा निर्माण झाल्या असून आता इराण आणि अमेरिका होर्मुझबाबत करार करण्याची तयारी करत आहेत. या करारासाठी इराणे काही अटी ठेवल्या असून त्या मान्य झाल्यास त्यांनी करार करण्याची तयारी दर्शवली आहे.
इराणने सोमवारी ४५ दिवसांच्या युद्धविरामाचा प्रस्ताव फेटाळला आणि या संघर्षाचा कायमस्वरूपी शेवट व्हावा अशी मागणी केली. इराणच्या सरकारी माध्यमांनुसार, देशाने आपला १०-कलमी शांतता प्रस्ताव पाकिस्तानमार्फत अमेरिकेला पाठवला आहे. त्यात अमेरिका आणि इस्रायलकडून अनेक महत्त्वपूर्ण सवलतींची मागणी करण्यात आली आहे. सर्वात महत्त्वाची मागणी म्हणजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या प्रत्येक जहाजावर अंदाजे २ दशलक्ष डॉलर्स (१८ कोटी रुपयांपेक्षा जास्त) शुल्क आकारणे, ही आहे.
‘बिझनेस टुडे’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अहवालात या प्रस्तावातील प्रमुख मागण्यांचा उल्लेख आहे. त्यानुसार, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या प्रत्येक जहाजावरील हे शुल्क ओमानसोबत वाटून घेतले जाईल. इराण या शुल्कातील आपला वाटा घेईल आणि त्याचा वापर अमेरिका व इस्रायलच्या हल्ल्यांमुळे नष्ट झालेल्या पायाभूत सुविधांच्या पुनर्विकासासाठी करेल. थेट नुकसान भरपाईची मागणी करण्याऐवजी, इराण महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधांच्या पुनर्बांधणीला प्राधान्य देत आहे.
इराणने अमेरिकेला सादर केलेल्या प्रस्तावात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे, जो जगातील २० टक्के तेल आणि वायू वापरासाठी एक महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. त्यात या सामुद्रधुनीतून सुरक्षित वाहतुकीसाठी एका कराराचा समावेश आहे. त्यात युद्धविरामाचा प्रस्ताव फेटाळण्यात आला आहे आणि युद्धाच्या कायमस्वरूपी समाप्तीवर भर देण्यात आला आहे.
होर्मुझमधून जाणाऱ्या जहाजांकडून शुल्क आकारण्याव्यतिरिक्त, इराणने पुन्हा हल्ला होणार नाही आणि लेबनॉनमधील हिजबुल्लावर इस्रायलचे हल्ले थांबतील, अशा हमींची मागणी केली आहे. त्या बदल्यात, इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या महत्त्वाच्या सागरी मार्गावरील आपली अप्रत्यक्ष नाकेबंदी उठवण्याचा प्रस्ताव दिला आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाचा अडथळा मानली जाते, कारण जगातील २० टक्क्यांहून अधिक कच्चे तेल यातून जाते. नाकेबंदीचे जागतिक परिणाम होतात आणि हे अमेरिका-इराण युद्धात स्पष्ट झाले आहे. ही सामुद्रधुनी इराण आणि ओमानच्या दरम्यान आहे आणि पर्शियन आखाताला अरबी समुद्राशी जोडते, ज्यामुळे आखाती देशांतील तेलवाहू जहाजांसाठी हा एक महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे.
