>>प्रा. प्रज्ञा पंडित
व्यंकट पाटील यांचा ‘प्रेमतरंग’ हा काव्यसंग्रह म्हणजे जीवनानुभवांच्या खोल प्रवाहातून उमटलेली काव्यप्रतिबिंबे आहेत. संधिकाल प्रकाशन यांनी प्रकाशित केलेल्या या संग्रहात एकूण पन्नास कविता असून त्या संख्येपेक्षा त्यातील आशयघनता अधिक लक्षवेधी ठरते. सतीश खानविलकर यांनी साकारलेले मुखपृष्ठ या संग्रहाच्या नावाशी सुसंगत असेच तरंगते, सौम्य आणि भावस्पर्शी झाले असून वाचकाला आतल्या काव्यविश्वाकडे नेणारे आहे.
व्यंकट पाटील यांची ओळख केवळ कवी म्हणून मर्यादित राहत नाही. पोलीस खात्यातील दीर्घ सेवेमुळे त्यांनी समाज, माणूस, संघर्ष, कर्तव्य आणि भावनिक द्वंद्वे अतिशय जवळून पाहिली आहेत. अशा कठोर वास्तवात वावरलेला संवेदनशील मनाचा साहित्यिक जेव्हा कविता लिहितो, तेव्हा त्या कवितांना केवळ सौंदर्य नव्हे तर अनुभवाची सखोलता प्राप्त होते. यापूर्वी कादंबरीसारख्या विस्तार असलेल्या साहित्यप्रकारात लेखन करणाऱ्या व्यंकट पाटील यांनी या काव्यसंग्रहातून कविता या सूक्ष्म आणि आत्मसंवादी साहित्यप्रकारातही आपले स्थान निश्चित केले आहे.
‘प्रेमतरंग’मधील कविता प्रेमकेंद्रित असल्या तरी त्या एकसुरी नाहीत. प्रेम येथे केवळ प्रणयापुरते मर्यादित न राहता नातेसंबंध, विरह, सामाजिक जाणिवा, निसर्ग, आठवणी, कर्तव्यभावना आणि देशप्रेम अशा विविध पातळ्यांवर विस्तारते. कवीचा अनुभवविश्व मोठे असल्याने त्याचे प्रतिबिंब कवितांमध्ये सहज उमटते. कुठे प्रेमाची कोमलता आहे, तर कुठे विरहाची बोच; कुठे निसर्गाशी संवाद आहे, तर कुठे समाजातील बदलांबद्दलची हळवी नोंद. या कवितांची मोठी ताकद म्हणजे त्यांची प्रामाणिक भावनिकता. कृत्रिम अलंकारिकता किंवा शब्दांचे अवडंबर न करता कवी थेट भावना मांडतो. त्यामुळे कविता वाचताना त्या वाचकाच्या वैयक्तिक अनुभवांशी संवाद साधू लागतात. अनेक ठिकाणी कवीचे आत्मभान जाणवते; त्याचबरोबर तो स्वतपुरता न राहता व्यापक मानवी अनुभव मांडतो. ही व्यापकता काव्यसंग्रहाला वैयक्तिक डायरीच्या चौकटीत अडकू देत नाही.
भाषिकदृष्टय़ा पाहता व्यंकट पाटील यांची मराठी सहज, प्रवाही आणि वाचकाभिमुख आहे. ग्रामीण आणि नागरी जीवनाचा अनुभव असलेली ही भाषा कुठेही कृत्रिम वाटत नाही. प्रतिमा, उपमा, निसर्गदृश्ये आणि भावचित्रे हे सारे घटक कवीने संयमाने वापरले आहेत. त्यामुळे कविता भावनिक असूनही भारावलेली किंवा अतिनाटय़मय होत नाही. हा संयम आणि शिस्त कदाचित त्यांच्या व्यावसायिक आयुष्याचाच परिपाक असावा.
या संग्रहात सामाजिक जाणिवेच्या कविताही महत्त्वाच्या ठरतात. कर्तव्य, सेवा, समाजातील विसंगती, बदलते मूल्यविश्व यांचा उल्लेख करताना कवी उपदेशक होत नाही. तो निरीक्षक म्हणून उभा राहतो आणि त्याच्या संवेदनशील नजरेतून उमटलेले चित्र वाचकापर्यंत पोहोचवतो. त्यामुळे कविता केवळ भावुक न राहता विचारप्रवर्तकही ठरतात.
‘प्रेमतरंग’ हा काव्यसंग्रह म्हणजे व्यंकट पाटील यांच्या साहित्यिक प्रवासातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. कादंबरीकार म्हणून ओळख निर्माण केल्यानंतर कविता या वेगळ्या साहित्यप्रकारात त्यांनी दाखवलेली हातोटी, आशयाची पकड आणि भावनिक प्रगल्भता लक्षवेधी आहे. हा संग्रह केवळ पहिला काव्यप्रयत्न म्हणून नव्हे, तर परिपक्व कवीचा आत्मविश्वासपूर्ण आविष्कार म्हणून पाहायला हवा.
एकूणच ‘प्रेमतरंग’ हा संग्रह मराठी कवितेच्या वाचकांसाठी समृद्ध अनुभव देणारा आहे. जीवनाकडे पाहण्याची कवीची प्रामाणिक, संवेदनशील आणि अनुभवसिद्ध दृष्टी या कवितांतून ठळकपणे प्रकट होते. भावनांच्या लाटा आणि विचारांच्या तरंगांतून घडलेला हा काव्यसंग्रह रसिक वाचकांनी आवर्जून वाचावा असा आहे.
प्रेमतरंग
कवी ः व्यंकट पाटील
प्रकाशक ः संधिकाल प्रकाशन
पृष्ठे ः 69, मूल्य ः रु. 125/-
