
प्रसुतिपश्चात् उदासीनता (PPD) हे एक प्रकारचे नैराश्य आहे जे बाळाच्या जन्मानंतर येते. हा एक मूड डिसऑर्डर आहे जो काही स्त्रियांमध्ये असतो. विशेषत: जन्म दिल्यानंतर पहिल्या काही आठवड्यांत किंवा महिन्यांत हे नैराश्य दिसून येतं. हा नंतरदेखील विकसित होऊ शकतो. प्रसूतीनंतरचे नैराश्य हे भावनिक, वर्तणुकीशी आणि शारीरिक लक्षणांशी संबंधित आहे. हे स्त्रीच्या कार्य करण्याच्या आणि स्वतःची आणि तिच्या बाळाची काळजी घेण्याच्या क्षमतेवर लक्षणीय परिणाम करतात. PPD चे नेमके कारण पूर्णपणे समजलेले नाही, परंतु हे हार्मोनल बदल, भावनिक घटक आणि वैयक्तिक असुरक्षा अशा वेगवेगळ्या घटकांमुळे होऊ शकते.
सतत दुःखी वाटणं किंवा लो मूड असणं
दीर्घकाळ उदास वाटणे, दुःखी होणे किंवा उदासीन मनःस्थिती अनुभवणं हे एक कॉमन लक्षम आहे. हे लक्षण म्हणजे केवळ अधूनमधून दुःखाची भावना नाही तर दुःखाची सतत आणि व्यापक अशी भावना आहे. ही जवळजवळ बहुतेक वेळेस, जवळजवळ दररोज असू शकते. कमीतकमी दोन आठवडे तरी ही भावना होऊ शकते.
इंरटेस्ट किंवा आनंद कमी होणे
प्रसूतीनंतरच्या नैराश्यामुळे पूर्वी आनंददायक असलेल्या ऍक्टीव्हीटींमधील रस कमी होऊ शकतो. छंद, चारचौघात जाणं आणि बाळाची काळजी घेणं देखील नकोसं वाटू शकतं. त्या व्यक्तीला आनंद मिळवून देणार्या ऍक्टीव्हीटींमधील आनंद किंवा उत्साह अनुभवणं कठीण होऊ शकतं.
थकवा किंवा ऊर्जा कमी होणं
प्रसूतीनंतरच्या नैराश्यामध्ये सतत थकवा आणि कमी उर्जेची भावना होते. पुरेशी विश्रांती किंवा झोप घेऊनही, व्यक्ती सतत थकल्यासारखे वाटू शकते आणि दैनंदिन कामे पार पाडण्यासाठी किंवा स्वतःची आणि बाळाची काळजी घेण्यासाठी उर्जेची कमतरता भासू शकते. आणि एकूण कामकाजावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
भूक किंवा वजनात बदल
प्रसूतीनंतरचे नैराश्य भूकेमध्ये व्यत्यय आणू शकते. काही व्यक्तींना वाढलेली तहान आणि जास्त खाणं देखील जाणवू शकते. त्यामुळे वजन वाढते. काहींना भूक न लागणे हे लक्षण देखील दिसू शकते. भूक आणि वजनात लक्षणीय बदल हे प्रसूतीनंतरच्या नैराश्याचे लक्षण असू शकतात.
झोपेचा त्रास
प्रसूतीनंतरच्या नैराश्यामध्ये झोपेचा त्रास होतो. काही व्यक्तींना झोप लागणे, झोपेत राहणे किंवा अस्वस्थ झोप अनुभवणे, बाळ झोपले असताना देखील त्रास होऊ शकतो. कितीही झोप घेतली तरी काहींना थकवा जाणवू शकतो.
चिडचिडेपणा
प्रसूतीनंतरचे नैराश्य हे चिडचिडेपणातून प्रकट होऊ शकते. एखाद्या मातेला अस्वस्थ वाटू शकते. त्यांना थोडासा राग येऊ शकतो आणि ते वारंवार निराश किंवा रागावलेले दिसतात.
निरुपयोगीपणा किंवा अपराधीपणाची भावना
या लक्षणामध्ये सतत निरुपयोगीपणाची भावना, स्वत: ला दोष देणे किंवा आई म्हणून अपुरी असल्याची भावना यांचा समावेश होतो. त्या व्यक्तीचा असा विश्वास असू शकतो की ते त्यांच्या भूमिकेत अपयशी ठरत आहेत किंवा त्यांच्या कुटुंबासाठी त्या ओझे आहेत. त्यांना जबरदस्त अपराधीपणाचा अनुभव येऊ शकतो.
स्वत:ला हानी पोहोचवण्याचे किंवा आत्महत्येचे विचार
प्रसूतीनंतरच्या नैराश्याच्या गंभीर प्रकरणांमध्ये, व्यक्तींना स्वत:ला हानी पोहोचवण्याचे, बाळाला हानी पोहोचवण्याचे किंवा आत्महत्येचे विचार येऊ शकतात. या विचारांचा गांभीर्याने विचार करून तातडीने मदत मागितली पाहिजे. अशा परिस्थितीत एखाद्या व्यक्तीची सुरक्षितता पाहण्यासाठी डॉक्टरांशी बोलणं गरजेचं आहे.
निष्कर्ष
हे लक्षात ठेवणं फार महत्त्वाचं आहे की यापैकी काही लक्षणे अनुभवणे म्हणजे एखाद्या व्यक्तीला प्रसूतीनंतरचे नैराश्य आहे असं सिद्ध होत नाही. मात्र, यापैकी अनेक लक्षणे दीर्घकाळापर्यंत टिकून राहिल्यास निदान आणि योग्य उपचारांसाठी डॉक्टरांची मदत घेणं फार महत्त्वाचं आहे. प्रसुतिपश्चात उदासीनता ही एक उपचार करण्यायोग्य स्थिती आहे आणि योग्य पाठिंब्याने व्यक्ती बरे होऊ शकतात.























































