अमेरिका, इस्रायल इराणमधील संघर्षामुळे जगभरात इंधनाची समस्या निर्माण झाली आहे. त्यामुळे अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी निर्बंध शिथील करत हिंदुस्थानला रशियाकडून तेलखरेदी करण्यास परवानगी दिली. तसेच समुद्रात जहाजांवर असलेले इराणचे तेल खरेदी करण्यासाठीही परवानगी देण्यात आली. मात्र, यासाठी ठराविक काळ निश्चित केला आहे. या संधीचा अनेक देशांनी फायदा घेतला. मात्र, हिंदुस्थानने या संधीचे सोने करत मोठ्या प्रमाणात रशियाकडून तेल खरेदी केली आहे. त्यामुळे तेलखरेदीचा हा तीन वर्षातील उच्च्यांक झाला आहे.
मार्च महिन्यात रशियाकडून होणारी आयात सरासरी १.९८ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन होती, जी जून २०२३ नंतरची सर्वोच्च पातळी आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अडथळ्यांमुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर मर्यादा येत असल्याने हिंदुस्थान मोठ्या प्रमाणावर रशियन कच्चे तेल खरेदी करत आहे. हिंदुस्थान आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी जवळपास ९०% आयात करतो आणि अमेरिका-इराण युद्धामुळे रशियन कच्चे तेल पुन्हा चर्चेत आले आहे.
रोसनेफ्ट आणि ल्युकोइलवर अमेरिकेने लादलेल्या निर्बंधांनंतर हिंदुस्थानने रशियाकडून होणारी कच्च्या तेलाची खरेदी कमी केली होती. परंतु मध्य पूर्वेतील पुरवठा अनिश्चित झाल्यामुळे हिंदुस्थानने पुन्हा मोठ्या प्रमाणात रशियन तेलाची खरेदी सुरू केली आहे. भारतीय तेल शुद्धीकरण कंपन्यांनी गेल्या दोन महिन्यांत रशियन कच्च्या तेलाची खरेदी वाढवली आहे आणि डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाकडून संभाव्य निर्बंधांची चिंता कमी झाल्यामुळे, ही खरेदी वर्षअखेरपर्यंत उच्च पातळीवर राहील अशी अपेक्षा आहे.
जगातील तिसरा सर्वात मोठा तेल आयातदार देश असलेल्या हिंदुस्थानने यापूर्वी रशियाकडून आपल्या कच्च्या तेलाचा केवळ एक छोटासा वाटा खरेदी केला होता. २०२२ च्या रशिया-युक्रेन युद्धानंतर यात नाट्यमय बदल झाला, जेव्हा इतर राष्ट्रांनी माघार घेतल्याने हिंदुस्थानने सवलतींचा फायदा घेत सर्वात मोठा सागरी खरेदीदार म्हणून आपले स्थान निर्माण केले.
गेल्या वर्षी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या आयातीवर अंकुश ठेवण्यासाठी हिंदुस्थानवर दबाव वाढवला, शुल्क लादले आणि अखेरीस रशियाच्या प्रमुख उत्पादकांवर निर्बंध लादले, तेव्हा परिस्थिती पुन्हा बदलली. आता आखाती युद्धामुळे परिस्थिती पुन्हा बदलली असून हिंदुस्थानची रशियन कच्च्या तेलाची खरेदी वाढली आहे.
प्रमुख रिफायनिंग कंपन्यांमधील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी ब्लूमबर्गला सांगितले की, रशियन तेलाच्या आयातीला परवानगी देणारी अमेरिकेची सूट तिच्या लवकरच संपणाऱ्या मुदतीपूर्वी वाढवली जाईल, अशी त्यांना अपेक्षा आहे. तथापि, अशी मुदतवाढ मिळाली नाही तरीही, मर्यादित पर्यायी पुरवठा पर्यायांमुळे खरेदीत लक्षणीय घट होण्याची शक्यता नाही, असे अहवालात म्हटले आहे.
केप्लर (Kpler) या गुप्तचर संस्थेच्या आकडेवारीनुसार, मार्चमध्ये रशियाकडून होणारी आयात सरासरी १.९८ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन होती, जी जून २०२३ नंतरची सर्वोच्च पातळी आहे. एप्रिलमध्ये आतापर्यंत हा आकडा १.५७ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिनपर्यंत कमी झाला असला तरी, ही घट प्रामुख्याने नायरा एनर्जीच्या ४००,००० बॅरल प्रतिदिन क्षमतेच्या रिफायनरीमधील देखभाल दुरुस्तीसाठीच्या बंदमुळे झाली आहे, जिथे प्रामुख्याने रशियन कच्च्या तेलावर प्रक्रिया केली जाते. पुढील महिन्यापासून तेलाच्या प्रमाणात वाढ होण्याची अधिकाऱ्यांची अपेक्षा आहे.
