
>> डॉ. प्रदीप महाजन
स्टेम सेलद्वारे विविध विकार बरे केले जाऊ शकतात. स्टेम सेल उपचार, ज्याला सामान्यतः रिजनरेटिव्ह मेडिसिन म्हणून संबोधले जाते, स्टेम पेशींचा वापर करून ऊतींची दुरुस्त करणे शक्य होते. स्टेम सेल प्रत्यारोपणामध्ये स्टेम पेशी एकतर जखमी पेशींच्या दुरुस्तीला चालना देतात. काही कर्करोग आणि रक्ताशी संबंधित आजार. जसे की, ल्युकेमिया, लिम्फोमा, न्यूरोब्लास्टोमा आणि एकाधिक मायलोमा यांचा सामना करण्यासाठी स्टेम सेल्स थेरपी फायदेशीर ठरते.
संशोधक ज्या आजारांवर उपचार करण्यासाठी स्टेम पेशींचा शोध घेत आहेत, अशा आजारांपैकी हार्ट फेल्युअरसारख्या अनेक डिजनरेटिव्ह विकारांचा समावेश आहे. स्टेम सेल थेरपीचा वापर करून निश्चितपणे बरे होऊ शकणारे आजार खालीलप्रमाणे.
सांध्यांसंबंधित आजारः यामध्ये स्टेम सेल ट्रीटमेंट आणि ग्रोथ फॅक्टर थेरपी या दोन्हीचा उपयोग शस्त्रक्रियेनंतर बरे होण्याच्या प्रक्रियेला गती देण्यासाठी तसेच स्नायू आणि हाडांच्या पुनर्प्राप्तीस चालना देण्यासाठी केला जातो. फॅसिटायटिस, फ्रोझन शोल्डर, टेनिस एल्बो, कार्पल टनल सिंड्रोम, स्पॉन्डिलायटिस, ऑस्टिओआर्थरायटिस, ऍव्हस्कुलर नेक्रोसिस, स्पाइन फ्रॅक्चर, एसीएल आणि स्पॉन्डिलोलिस्थेसिस हे काही आजार आहेत, जे यामुळे लवकर बरे होऊ शकतात.
ऑटो–इम्युन डिसीजः टाइप 1 मधुमेह, संधिवात , मल्टिपल स्क्लेरोसिस आणि सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसससारख्या स्वयंप्रतिकार रोगांवर उपचार करण्यासाठी स्टेम सेल्सचा वापर केला गेला आहे. ऑटिझम, टाईप 1 मधुमेह आणि टाईप 2 मधुमेह, अँकिलोझिंग स्पॉन्डिलायटिस, संधिवात, मल्टिपल स्क्लेरोसिस, अल्सरेटिव्ह कोलायटिस, फायब्रोमायल्जिया, स्क्लेरोडर्मा, सोरायसिस, एलोपेशिया एरेट, ल्युकोडर्मा, एडिसन इ. सेल ऍनिमियावर स्टेम सेल्सचा वापर करतात.
चयापचय प्रक्रियेसंबंधी आजार (मेटाबोलिक सिंड्रोम ): स्टेम पेशी मधुमेह, इन्सुलिन प्रतिरोधकता आणि उच्च रक्त लिपिड पातळीसह मेटॅबोलिक डिसीजवर उपचार करण्यासाठी प्रभावी ठरत आहेत. कारण ते हाडे आणि स्नायू यांसारख्या विविध ऊतकांमध्ये विकसित होऊ शकतात. बऱ्या होऊ शकणाऱ्या काही आजारांपैकी थायरॉईड, ईएनटी, न्यूरल हिअरिंग लॉस, एम्प्टी नोज सिंड्रोम, दमा, ब्राँकायटिस, ब्रंचो फॅरेन्जायटिस, सबम्युकस फायब्रोसिस, पोस्ट कोविड सिंड्रोम, सीकेडी, फुप्फुसातील फायब्रोसिस, क्षयरोग आदींचा समावेश आहे.
मज्जातंतूसंबंधित आजारः अनेक न्यूरोलॉजिकल आजारांवर संभाव्य उपचार म्हणजे स्टेम सेल थेरपी. अशाच एका उदाहरणामध्ये स्ट्रोकचा समावेश होतो, ही एक अशी आरोग्याची समस्या आहे जी जागतिक स्तरावर लाखो व्यक्तींना प्रभावित करते. बऱ्या होणाऱ्या काही आजारांपैकी सेरेब्रल पाल्सी, पीएसपी, एमएनडी, अँटीरिअर हॉर्न डिसीज, ऍटॅक्सिया, सेरेब्रोव्हस्कुलर अपघात, आरटीए, पक्षाघातासह स्ट्रोक, हेमीप्लेजिया, क्वाड्रिप्लेजिया आणि पॅरापेरेसिस, पाठीच्या कण्याची दुखापत, अल्झायमर, डीसीडी, पार्किसन्स, लार्ंनग डिसॅबिलिटीज, ट्रान्सव्हर्स मायलाइटिस, जीबीएस, टिनिटस, फेशियल पाल्सी, सेरेब्रल एट्रोफी, एपिलेप्सी, एमआर, स्पिना बिफिडा यांचा समावेश आहे.
त्वचेसंबंधित आजारः सौंदर्यप्रसाधन उद्योगातही स्टेम सेल्सचा वापर केला जातो. क्रीम, सीरम आणि इंट्राडर्मल इंजेक्शन्ससह विविध प्रकारचे उपचार सध्या उपलब्ध आहेत, जे स्टेम सेल कंडिशन मध्यम किंवा विशिष्ट अंशापासून तयार केले जातात. केस, केलॉइड्स, पुरळ, चेहऱ्यावरील चट्टे, मेलिस्मा, स्ट्रेच मार्क्स, व्हॅम्पायर फेस लिफ्ट, हायपरट्रॉफिक, स्कार्स नॉन-हिलिंग अल्सर आणि इतर परिस्थितींशी संबंधित परिस्थिती, स्टेम सेल्स आणि इतर वाढीच्या घटकांवर स्टेम सेल वापरून उपचार केले जाऊ शकतात.
डोळ्यांसंबंधी विकारः डोळ्यातील पेशी पुनर्संचयित करून आणि/किंवा खराब झालेल्या न्यूरोपिलमध्ये वाढीचे घटक सोडून स्टेम पेशींच्या वापराने रेटिनल डिजनरेटिव्ह विकारांवर सेल्युलर उपचार केले जात आहेत. ऑप्टिक नर्व्हला झालेली इजा, आरपी, एएमडी, अकाली होणारा मोतिबिंदू, काचबिंदू आदींसाठी स्टेम पेशींचा वापर करून बरे होऊ शकतात.
(रिजनरेटिव्ह मेडिसिन एक्सपर्ट, स्टेमआरएक्स बायोसायन्स सोल्युशन्स प्रा. लि., मुंबई)























































