मुद्दा – एव्हियन फ्लूपासून सुरक्षित राहण्यासाठी…

>> डॉ. कीर्ती सबनीस

मागील काही दिवसांत राजस्थान, मध्य प्रदेश, केरळ, महाराष्ट्र आणि हिमाचल प्रदेशात आणखी एक बर्ड फ्लू किंवा एव्हियन फ्लू असल्याच्या बातम्या येऊ लागल्या आहेत. 11 जानेवारी रोजी एकटय़ा महाराष्ट्रात बर्ड फ्लूमध्ये मुरुंबा गावात 800 कोंबडय़ा मेल्याचे दिसून आले. महाराष्ट्रातल्या बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (बीएमसी) कोंबडय़ांची विष्ठा सुरक्षितरीत्या विल्हेवाट लावण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार मेलेले पक्षी एका खड्डय़ात पुरून त्यांच्यावर चुनखडी टाकायची आहे, जेणेकरून खड्डा खोदणारे त्यांना बाहेर काढू शकणार नाहीत. लातूरमधील अहमदपूर क्षेत्राभोवती 180 पक्षी, ज्यात 128 कोंबडय़ांचा समावेश आहे. मेलेल्या आढळल्यानंतर दहा किमीच्या पट्टय़ात ‘अलर्ट झोन’ जाहीर करण्यात आला आहे. अलर्ट झोनच्या निकषांनुसार या ठिकाणाहून कोणतेही वाहन जाणार नाही आणि कोंबडय़ा, पक्षी, प्राणी, चारा, शेण यांची वाहतूक प्रतिबंधित केली जाईल.

केंद्र सरकारने राज्यांना इशारा जारी केला आहे. त्यानुसार बर्ड फ्लूने मृत्यू झाल्याचे दिसून आलेल्या ठिकाणी नमुने घेण्यात यावेत.

या सर्व बातम्या येत असताना सर्वात मोठी भीती समोर येत आहे, ती म्हणजे आपण एव्हियन फ्लूच्या साथीची किती काळजी घ्यायला हवी. तुमच्या प्रश्नांची काही उत्तरे खालीलप्रमाणे आहेत.

एव्हियन फ्लू म्हणजे काय?

एव्हियन एन्फ्लुएंझा म्हणजे एव्हियन (पक्षी) एन्फ्लुएंझा (फ्लू) टाइप ए विषाणूंमुळे झालेला रोग होय. हा रोग जगभरात जंगली पाण्यातील पक्ष्यांमध्ये झाल्याचे दिसून येते. सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोलनुसार हा रोग पोल्ट्री आणि इतर पक्षी तसेच प्राण्यांना बाधित करू शकतो. युरोपियन सेंटर फॉर डिसीज प्रिव्हेंशन ऍण्ड कंट्रोल (ईसीडीसी) नुसार एच 5 एन 8, एच 5 एन 5 आणि एच 5 एन 1 तसेच एच 5 एन 8 हे पक्ष्यांमध्ये सामान्यतः आढळणारे फ्लूचे विषाणू आहेत.

त्याने माणसे आजारी पडतात का?

सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोलनुसार (सीडीसी) सामान्यतः एव्हियन फ्लू माणसांना बाधित करत नाही. असा संसर्ग दुर्मिळ असतो. तरीही हा संसर्ग माणसांना झाल्यास तो सामान्यतः सौम्य असतो. खूप कमी रुग्णांना आयसीयूची गरज भासू शकते. 2003 ते 2019 या काळात डब्ल्यूएचओने जगभरात एच 5 एन 1 ने 861 मृत्यू झाल्याचे घोषित केले असून त्यातील 455
मृत्यू हे हिंदुस्थानातून नसल्याचे दिसून आले आहे.

माणसांमध्ये बर्ड फ्लूची सामान्य लक्षणे ः खोकला, ताप, घसा सुजणे, स्नायू दुखणे, डोकेदुखी, श्वास घेण्यास त्रास होणे. पक्षी किंवा पक्ष्यांच्या विष्ठsशी जवळून संपर्क आल्यास व्यक्तींना बर्ड फ्लू होऊ शकतो. काही लोकांना बाधित पक्षी साफ करून किंवा काढून टाकताना झालेला आहे. लोकांना बाधित पक्ष्यांच्या विष्ठsने दूषित झालेल्या पाण्यात पोहून किंवा आंघोळ करूनही विषाणूची बाधा होऊ शकते. एव्हियन विषाणूचा संपर्क कमी करण्यासाठी डब्ल्यूएचओने चांगल्या स्वच्छता पद्धती सुचवल्या आहेत. रोगाने बाधित पक्ष्यांच्या समूहातील पक्षी अन्नसाखळीत येऊ नयेत.

पोल्ट्रीमध्ये संसर्गाची बाधा असलेल्या क्षेत्रात कोंबडीचे कच्चे भाग, कच्चे रक्त किंवा कच्ची अंडी खाऊ नयेत. कच्चे मांस शिजवलेल्या किंवा रेडी-टू-कूक मांसापासून दूर ठेवा. एकच चॉपिंग बोर्ड किंवा एकच चाकू वापरू नका. कच्चे आणि शिजवलेले अन्न तुमचे हात न धुता हाताळू नका. शिजवलेले अन्न शिजवण्यापूर्वी ज्या प्लेट किंवा पृष्ठभागावर होते तिथेच ठेवू नका. कच्ची किंवा मऊ उकडलेली अंडी पुन्हा गरम किंवा शिजवले न जाणाऱया अन्नात मिसळू नका. तुमचे हात स्वच्छ ठेवा आणि धूत राहा. फ्रोजन किंवा मऊ केलेले मांस किंवा अंडी हाताळताना तुमचे हात साबणाने नीट धुवा. कच्च्या मांसाच्या संपर्कात आलेले सर्व पृष्ठभाग आणि भांडी धुवा आणि निर्जंतुक करा.

कोंबडीचे मांस नीट शिजवल्याने विषाणू अकार्यरत होईल. मांस उत्पादनाच्या मध्यभागी 70 अंश सेल्सियसवर (प्रचंड गरम) राहील किंवा मटण कुठेही गुलाबी राहणार नाही याची काळजी घ्या. अंडय़ाचे बलक पातळ किंवा अर्धवट पातळ नसावेत.

अंडी किंवा चिकन खाणे बंद करावे का?

यूएन फूड ऍण्ड ऍग्रिकल्चर ऑर्गनायझेशन (एफएओ) आणि जागतिक आरोग्य संघटना (डब्ल्यूएचओ) यांनी राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा प्राधिकाऱयांना संयुक्तरीत्या जारी केलेल्या निवेदनानुसार नीट शिजवण्यात आल्यास चिकन आणि इतर पोल्ट्री खाणे सुरक्षित आहे. मात्र आजाराने बाधित असलेल्या कोणत्याही कोंबडय़ा अन्नसाखळीत येऊ नयेत, असे प्राधिकाऱयांनी म्हटले आहे. डब्ल्यूएचओनुसार 70 अंश सेल्सियसवर पोल्ट्री उत्पादने नीट शिजवून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे मटण कच्चे आणि लाल राहणार नाही. पोल्ट्रीमध्ये एच 5 एन 1 चा विषाणूचा संसर्ग झालेल्या परिसरात विषाणू मारण्याची ही सुरक्षित पद्धत आहे. यामुळे जिवंत पक्षी संसर्गित असल्यास विषाणू शिल्लक राहून अन्नात चुकून प्रवेश करणार नाही याची काळजी घेतली जाईल. आजपर्यंत योग्य पद्धतीने शिजवलेले दूषित पोल्ट्री अन्न खाऊन लोकांना बाधा झाल्याचे कोणतेही साथीशी संबंधित पुरावे उपलब्ध नाहीत. एकूणात, चांगल्या स्वच्छता पद्धतींचा अवलंब करणे आणि लक्षणांबाबत सावध राहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

आपली प्रतिक्रिया द्या