साधारण दोन-तीन वर्षांपूर्वी जगभरामध्ये कोरोनाने हाहाकार माजवला होता. विकसीत, विकसनशील आणि अविकसीत अशा सर्वच देशांमध्ये कोरोनाने थैमान घातले होते आणि कोट्यवधी लोकांना याची लागण झाली. लाखो लोकांचा मृत्यू झाला. या जीवघेण्या आजारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी जगभरातील संशोधकांनी कंबर कसली होती. हिंदुस्थानमध्येही कोरोनावरील लसीसाठी संशोधन सुरू झाले आणि अखेर ‘कोविशील्ड’ आणि ‘कोवॅक्सिन’ या लसींना परवानगी मिळाली. कोविड काळामध्ये देशभरात या लसींचा पुरवठा करण्यात आला आणि कोट्यवधी लोकांनी याचा पहिला, दुसरा डोस घेतला. तेव्हापासून ‘कोविशील्ड’ की ‘कोवॅक्सिन’, यापैकी कोणती लस परिणामकारक याबाबत लोकांमध्ये संभ्रम होता. मात्र आता नॅशनल सेंटर फॉर बायोलॉजिकल सायन्सेस (NCBS) च्या शास्त्रज्ञांच्या नेतृत्वाखाली 11 संस्थांच्या चमूने हा संभ्रम दूर केला आहे. या चमून केलेल्या अभ्यासात कोविशील्ड लस कोवॅक्सिनच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असल्याचे दिसून आले आहे.
‘लाईव्ह मिंट’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, द लॅन्सेट रिजनल हेल्थ साऊथ ईस्ट आशिया’च्या जर्नलमध्ये 6 मार्च रोजी प्रकाशित करण्यात आलेल्या लेखात ‘कोविशील्ड’ की ‘कोवॅक्सिन’, यापैकी कोणती लस परिणामकारक याचे उत्तर देण्यात आले आहे. “Immunogenicity of SARS-CoV-2 vaccines BBV152 (COVAXIN) and ChAdOx1 nCoV-19 (COVISHIELD) in seronegative and seropositive individuals in India: a multicentre, non-randomized observational study” असं कोरोना लसींबाबत केलेल्या अभ्यासाचे नाव आहे. हे संशोधन 11 संस्थांच्या चमूने केले आहे.
नॅशनल सेंटर फॉर बायोलॉजिकल रिसर्चच्या संशोधकांनी जून 2021 ते जानेवारी 2022 दरम्यान याबाबत संशोधन केले होते. यासाठी संशोधकांनी 18 ते 45 वयोगटातील 691 लोकांचा अभ्यास केला. ही सर्व लोकं पुणे आणि बंगळुरू येथील होती. संशोधकांनी लस देण्यापूर्वी आणि नंतर त्यांच्या रोगप्रतिकार शक्तीचे निरीक्षण केले. यामध्ये कोविशील्ड जास्त प्रभावी असल्याचे निदर्शनास आले.
संशोधकांच्या अभ्यासाचे निष्कर्ष
- जून 2021 ते जानेवारी 2022 दरम्यान करण्यात आलेल्या संशोधनात असे निदर्शनास आले की, कोवॅक्सिनपेक्षा कोविशील्ड लसीने चांगली रोगप्रतिकारशक्ती प्रदान केली. तर कोवॅक्सिनला परिवर्तनशील प्रतिसाद होता. मात्र ओमायक्रॉन या व्हेरिएंटचा उदय होण्यापूर्वी लसीकरण करण्यात आलेल्यांमध्ये याचा चांगला प्रतिसाद होता.
- कोविशील्डने सेरोनेगेटीव्ही आणि सेरोपॉझिटीव्ह या दोन्ही लोकांमध्ये हाय अँटीबॉडीजची पातळी दर्शवली. यामुळे लोकांची रोगप्रतिकारशक्ती वाढल्याचे दिसले.
- कोवॅक्सिनच्या तुलनेमध्ये कोविशील्डने टी पेशी (टी-पेशी थेट विषाणू-संक्रमित पेशींना मारण्यास सक्षम असतात) निर्माण केल्या. यामुळे लस घेणाऱ्याची रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत झाली.
- कोविशील्डने वेगवेगळ्या विषाणुंच्या स्ट्रेन्सविरुद्ध सातत्याने सर्वोच्च अँटीबॉडीज निर्माण केल्या. यामुळे ओमायक्रॉनसारख्या व्हेरिएंटमध्येही लस घेणाऱ्याला सुरक्षा मिळाली.
