फिट्स आणि एपिलेप्सी म्हणजे काय…?? जाणून घ्या..

एपिलेप्सी हा एक मेंदूसंदर्भातील आजार आहे. फिट येणं, आकडी, मिरगी आदी नावांनी एपिलेप्सी हा आजार ओळखला जातो. विशेषतः मेंदूतील रासायनिक व विद्युत कंपन लहरींचे संतुलन बिघडल्याने घडलेला तो एक तात्पुरता बदल असतो. हे संतुलन पुन्हा व्यवस्थित सुरू झाल्यावर ती व्यक्ती सर्वसामान्यांसारखीच असते. परंतु नियमित औषधोपचार घेतल्यास या फिट्स येण्यावर नियंत्रण मिळवून व्यक्तीला निरोगी आयुष्य जगता येऊ शकते. मात्र, आपल्याकडे अजूनही या फिट्स येण्याविषयी अनेक गैरसमज आहेत. त्यामुळे एपिलेप्सी आणि फिट्स याबद्दल आपण जाणून घेऊया…

फिट्स म्हणजे काय? 

वोक्हार्ट हॉस्पिटलचे कन्सल्टंट न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. प्रशांत मखीजा यांनी याबाबत सविस्तर माहिती दिली आहे. फिट्स येणे ही एकप्रकारे न्यूरॉलॉजिकल डिसऑर्डर आहे. ज्यात रूग्णाच्या मेंदूमध्ये असामान्य तरंग निर्माण होऊ लागतात. यात रूग्णाला झटके येतात, तो जमिनीवर पडतो आणि काही वेळासाठी तो बेशुद्ध होतो. मेंदूमध्ये छोट्या पेशीमध्ये इलेक्ट्रीक प्रक्रिया होत असतात. यातील काही पेशी दुसऱ्या पेशींना उत्तेजित करतात. अशा स्थितीत इनहिबिटर पेशी रोखल्या जातात. या पेशी प्रमाणापेक्षा जास्त कमी झाल्याने संतुलन बिघडते आणि फिट्स येण्याचा धोका वाढतो.

फिट्स येण्याची लक्षणे – 

स्नायू एकदम घट्ट आणि कडक होतात व नंतर झटके येऊ लागतात
दातखिळी बसणे, ओठ चावणे
अचानक चक्कर येऊन जमिनीवर कोसळणे
तोंडातून फेस येणं
कपडयामध्ये लघवी करणं
डोळे फिरवणे

फिट्स येणे आणि एपिलेप्सीचा त्रास यात काय फरक आहे? 

फिट्स आणि एपिलेप्सी हे दोन्ही सारखेचं आहे. पण एखादयाला अचानक फिट्स आली याचा अर्थ तो एपिलेप्सी रूग्ण आहे, असे म्हणता येत नाही.
अपस्मार हा एक न्यूरोलॉजिकल डिसऑर्डर आहे. ज्यात रूग्णाला वारंवार चक्कर येते.
कमी रक्तदाब, कमी सोडियम पातळी आणि दारूचे सेवन यामुळे हा त्रास रूग्णाला होऊ शकतो. पण यावर नियंत्रण मिळवण्यास एपिलेप्सी या आजाराला प्रतिबंध करता येऊ शकतो.
सुमारे 10 व्यक्तींपैकी एकाला फिट्स येण्याचा त्रास असतो.
फिट्स येण्याची ही समस्या अनुवांशिकही असू शकते, याशिवाय मेंदूचा संसर्ग, डोकेदुखी, स्ट्रोक आणि ब्रेन ट्यूमरही याला कारणीभूत आहे.
सुमारे 26 व्यक्तींपैकी एका व्यक्तीला एपिलेप्सीचा धोका असतो.

फिट्सचं निदान कसे करावेत?

फिट्स किंवा एपिलेप्सीचं वेळीच योग्य निदान व्हावे, यासाठी मेंदूविषयक तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
एमआरआय आणि ईईजी अशा वैदयकीय चाचण्यांमध्ये या आजाराचे अचूक निदान केले जाते.

फिट्स आल्यास काय कराल? 

जेव्हा एखाद्या व्यक्तीस फिट येत असेल तर त्याला लगेचच डाव्या किंवा उजव्या बाजूला झोपवावेत. जेणेकरून त्याच्या तोंडात अडकलेली लाळ किंवा फेस बाहेर पडून जाईल.
रूग्णाला काहीही प्यायला देऊ नका.
रूग्णाच्या डोक्याखाली काहीतरी मऊ उशी द्या.
रूग्णाला इजा पोहोचतील अशा वस्तू आजुबाजूला असल्यास त्या वस्तू दूर करा
जर रुग्णाने घट्ट कपडे घातले असेल तर त्याचे कपडे सैल करा.
रूग्णाचे तोंड उघडण्यासाठी चमचा वगैरे कोणतीही वस्तू घालू नका.
साधारणतः फिट ही दोन किंवा तीन मिनिटे राहते. त्यानंतर व्यक्ती झोपतो. पण ही फिट पाच मिनिटे राहिल्यास रूग्णाला तातडीने रूग्णालयात दाखल करणे गरजेचं आहे.

फिट्सवर उपचार काय आहेत? 

हे समजून घेणे आवश्यक आहे की, फिट येण्यावर वेळीच निदान व उपचार केल्यास हा आजार बरा होऊ शकतो.
70 टक्के प्रकरणात नियमित औषधोपचार घेतल्याने रूग्ण आजारावर नियंत्रण मिळवू शकले आहे.
30 टक्के रूग्ण औषधांचे सेवन करण्याऐवजी एपिलेप्सी शस्त्रक्रिया करण्यावर भर देतात. अनेक प्रकरणात हे फायदेशीर ठरतेय.

आपली प्रतिक्रिया द्या