रिझव्‍‌र्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन यांनी म्हटले आहे की, हिंदुस्थानच्या अर्थव्यवस्थेत उजळ ठिकाणांसह ‘काळे’ डागही आहेत, त्यामुळे वित्तीय तूट कमी राहावी यासाठी सरकारने काळजीपूर्वक खर्चावर भर देणे आवश्यक आहे.
राजन आपली मते स्पष्टपणे मांडण्यासाठी ओळखले जातात. अर्थव्यवस्थेच्या ‘K’ (इंग्रजी वर्णमालेतील अक्षरे) आकाराचे पुनरुज्जीवन थांबवण्यासाठी सरकारने आणखी उपाययोजना करणे आवश्यक आहे, असे प्रख्यात अर्थतज्ज्ञ म्हणाले.
तंत्रज्ञान आणि मोठ्या भांडवली कंपन्या सर्वसाधारणपणे K-आकाराच्या पुनरुज्जीवनामध्ये सर्वात जास्त साथीच्या रोगामुळे प्रभावित झालेल्या लहान व्यवसाय आणि उद्योगांपेक्षा जलद सुधारणा करतात.
राजन यांनी पीटीआयला एका ई-मेल मुलाखतीत सांगितले की, “अर्थव्यवस्थेबद्दलची माझी सर्वात मोठी चिंता म्हणजे मध्यमवर्ग, लहान आणि मध्यम क्षेत्र आणि आमची मुले यांची आहे. या सर्व गोष्टी दडपलेल्या मागणीतून सुरुवातीच्या पुनरुज्जीवनानंतर समोर येतील.”
या सर्वांचे ‘लक्षणे’ म्हणजे कमकुवत ग्राहक मागणी, असे ते म्हणाले. मोठ्या प्रमाणावर ग्राहकोपयोगी वस्तूंची मागणी खूपच कमकुवत आहे.
राजन सध्या शिकागो विद्यापीठातील बूथ स्कूल ऑफ बिझनेसमध्ये प्राध्यापक आहेत.
अर्थव्यवस्थेत नेहमी उजळ स्थानांसह गडद काळे डाग असतात, असे ते म्हणाले.
ते म्हणाले की जर आपण उज्ज्वल क्षेत्राबद्दल बोललो तर त्यात आरोग्य सेवा कंपन्या येतात. याशिवाय, माहिती तंत्रज्ञान (IT) आणि IT-संलग्न क्षेत्र प्रचंड व्यवसाय करत आहेत. युनिकॉर्न ($1 बिलियन पेक्षा जास्त मूल्य) अनेक क्षेत्रांमध्ये तयार झाले आहेत आणि आर्थिक क्षेत्रातील काही विभाग देखील मजबूत आहेत.
आरबीआयचे माजी गव्हर्नर म्हणाले, “काळ्या डागांची चर्चा करतो, तेव्हा बेरोजगारी, कमी क्रयशक्ती (विशेषत: निम्न मध्यमवर्गीयांमध्ये) येते तेव्हा लहान आणि मध्यम आकाराच्या कंपन्यांचा आर्थिक दबाव यामध्ये येतो.”
तसेच पतसंस्थेची मंदावलेली वाढ आणि आपल्या शाळांचे शिक्षण हेही काळ्या डागांमध्ये येतात.
राजन म्हणाले की नवीन कोरोनाविषाणूचा उद्रेक ओमायक्रॉनची वैद्यकीय आणि आर्थिक धोरणे दोन्हीसाठी एक धक्का आहे, परंतु त्याच वेळी सरकारला के-आकाराच्या पुनरुज्जीवनापासून रोखले पाहिजे.
राजन म्हणाले की, ‘के’ आकाराचे पुनरुज्जीवन होऊ नये यासाठी आपण सर्व शक्य उपाययोजना केल्या पाहिजेत.
चालू आर्थिक वर्षात देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा विकास दर नऊ टक्के राहण्याचा अंदाज आहे. गेल्या आर्थिक वर्षात अर्थव्यवस्थेत 7.3 टक्क्यांची घसरण पाहावयास मिळाली होती.
2022-23 या आर्थिक वर्षाचा केंद्रीय अर्थसंकल्प 1 फेब्रुवारी रोजी सादर होणार आहे. अर्थसंकल्पापूर्वी राजन म्हणाले की, अर्थसंकल्प दस्तऐवज हा ‘दृष्टीकोन’ असतो. “आपण पाच किंवा 10 वर्षांची दूरदृष्टी पाहायची असते,” असे ते म्हणाले.
सरकारने आथिर्क एकत्रीकरणासाठी पावले उचलावीत की प्रोत्साहनात्मक उपाययोजना सुरू ठेवाव्यात, असे विचारले असता राजन म्हणाले की, साथरोगाचा सामना होईपर्यंत हिंदुस्थानची आर्थिक स्थिती चांगली नव्हती. “हेच कारण आहे की अर्थमंत्री आता सढळ हाताने खर्च करू शकत नाहीत.”
सरकारने गरज असेल तिथे खर्च करावा, असे ते म्हणाले. “पण आपण काळजीपूर्वक खर्च करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून वित्तीय तूट खूप जास्त होऊ नये.”
महागाईवर राजन म्हणाले की, आज ‘महागाई’ हा जगातील सर्व देशांसाठी चिंतेचा विषय असून हिंदुस्थानही त्याला अपवाद असू शकत नाही.
