नॅच्‍युरल डायमंड कौन्सिल (Natural Diamond Council,) या खऱ्या हिऱ्यांवरील अधिकृत संसाधनाने त्‍यांचा २०२३चा विश्लेषणात्मक अहवाल ‘डायमंड फॅक्ट्स: अॅड्रेसिंग मिथ्स अॅण्‍ड मिसकन्‍सेप्‍शन्‍स अबाऊट द डायमंड इंडस्‍ट्री’ प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालाच्‍या माध्‍यमातून नॅच्‍युरल डायमंड कौन्सिल (एनडीसी) ने खरे हिरे आणि त्यांच्या लॅबोरेटरी-ग्रोन समकक्षांबद्दल चुकीच्या माहितीचे निराकरण करण्याचे ठरवले आहे.
एनडीसीचे मुख्‍य कार्यकारी अधिकारी डेव्हिड केली म्हणाले, ‘‘आजच्‍या युगात ग्राहक नेहमीपेक्षा अधिक जिज्ञासू व ज्ञानी आहेत, ज्‍यामुळे त्यांना कंपन्यांची मूल्ये व जबाबदार व्यवसाय पद्धती आणि ते खरेदी करत असलेल्या व्यापक उद्योगाबद्दल माहिती असणे आवश्‍यक आहे. नॅच्‍युरल डायमंड कौन्सिलमध्ये आम्ही ग्राहकांना पारदर्शकपणे माहिती देऊन माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यास पाठिंबा देऊ इच्छितो.’’
हा अहवाल हिरे उद्योगाबाबतच्‍या सामान्‍य गैरसमजांचे निराकरण करतो. अहवालामधील तथ्‍यांची उदाहरणे खालीलप्रमाणे:
● वैशिष्‍ट्य: प्रयोगशाळेत निर्माण केले जाणारे हिरे खऱ्या हिऱ्यांमधून शोधले जाऊ शकतात.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ प्रयोगशाळेत निर्माण केले जाणारे सर्व हिरे व्यावसायिक पडताळणी साधनांचा वापर करून शोधले जाऊ शकतात.
■ पृथ्‍वीच्‍या पृष्‍ठभागाखाली नैसर्गिक हिरा तयार होण्‍यासाठी लागणाऱ्या कोट्यवधी वर्षांच्‍या तुलनेत काही आठवड्यांमध्‍ये मानव-निर्मित लॅबोरेटरी-ग्रोन हिरे विशिष्‍ट वाढ-संबंधित वैशिष्‍ट्ये व नमुन्‍यांना सादर करतात.
● वैशिष्‍ट्य: प्रयोगशाळेत निर्माण केले जाणारे सर्व हिरे टिकाऊ नसतात.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ प्रयोगशाळेत निर्माण केल्या जाणाऱ्या हिऱ्यांची प्रक्रिया नैसर्गिक हिरा निर्मिती प्रक्रियेसारखीच असते, ज्‍यासाठी मुख्‍यत: नॅशनल ग्रिडमधून मोठ्या प्रमाणात वीजेची गरज असते.
■ ६० टक्‍क्‍यांपेक्षा अधिक प्रयोगशाळेत निर्माण केले जाणारे हिरे चीन आणि हिंदुस्थानात मोठ्या प्रमाणावर उत्पादित केले जातात, जेथे आवश्‍यक अनुक्रमे ६३ टक्‍के व ७४ टक्‍के ग्रिड वीज कोळशापासून मिळते.
■ प्रयोगशाळेत निर्माण केल्या जाणाऱ्या हिऱ्यांच्या निर्मितीसाठी सूर्याच्या पृष्‍ठभागाच्‍या २० टक्‍के इतक्याच तापामानाची गरज असू शकते.
● वैशिष्‍ट्य: खरा हिऱ्याच्या निर्मितीच्या प्रक्रियेचा अर्थ असा होतो की ते नैसर्गिकरित्या दुर्मिळ आहेत. ते एक मर्यादित नैसर्गिक संसाधन आहेत.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ नैसर्गिकरित्या हिरे निर्मितीसाठी लाखो वर्षे, कधी-कधी कोट्यवधी वर्षे लागू शकतात आणि प्रखर तापमान व दाबांमध्‍ये पृथ्‍वीच्‍या आवरणाच्‍या मर्यादित क्षेत्रांमध्‍ये सापडतात.
■ जागतिक खऱ्या हिऱ्यांची रिकव्‍हरी २००५ मध्‍ये सर्वोच्‍च झाली आणि गेल्या १६ वर्षांमध्ये ३० टक्‍क्‍यांपेक्षा अधिकने कमी झाली आहे.
■ १ कॅरेट हिऱ्याची वार्षिक रिकव्‍हरी एक्‍सरसाइज बॉलच्‍या आकारमानाएवढी आहे.
● वैशिष्‍ट्य: अलिकडील वर्षांत प्रयोगशाळेत निर्माण केल्या जाणाऱ्या हिऱ्यांच्या किंमतीत लक्षणीय घट झाली आहे.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ २०१६ ते २०२३ पर्यंत १.५ कॅरेट लॅबोरेटरी-ग्रोन हिऱ्याची सरासरी किंमत ७४ टक्‍क्‍यांहून अधिकने कमी झाली आहे.
■ खऱ्या हिऱ्याच्या किंमतीतही चढ-उतार होत असताना गेल्या ३५ वर्षांमध्ये त्या सरासरीने दरवर्षी ३ टक्‍क्‍यांनी वाढल्या आहेत.
● वैशिष्‍ट्य: खरा हिरे उद्योगासाठी नैतिक सोर्सिंगला प्राधान्‍य दिले जाते.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ युनायटेड नेशन्स आणि वर्ल्ड ट्रेड ऑर्गनायझेशनने अनिवार्य केलेल्या किम्बर्ली प्रक्रियेअंतर्गत खडबडीत हिऱ्यांचा व्यापार संघर्षमुक्त आहे याची खात्री करण्यासाठी कठोरपणे नियमन केले जाते.
■ रिस्पॉन्सिबल ज्वेलरी कौन्सिल (आरजेसी) तृतीय पक्ष ऑडिट केलेल्या प्रमाणपत्रांद्वारे जबाबदार सोर्सिंगची हमी देते.
■ ब्रॅण्‍ड, किरकोळ विक्रेते व ज्वेलर्स त्यांच्या पुरवठा साखळींमध्ये पारदर्शकता आणणाऱ्या नैतिक सोर्सिंग प्रोटोकॉल आणि धोरणांची मोठ्या प्रमाणात अंमलबजावणी करत आहेत.
● वैशिष्‍ट्य: खरे हिरे न्यूयॉर्क सिटी, शिकागो, वॉशिंग्टन डी.सी. आणि लास वेगासच्या एकत्रित क्षेत्रामधील जैवविविधतेचे संरक्षण करण्यास मदत करतात. हे क्षेत्र जागतिक स्तरावर एनडीसी सदस्य कंपन्यांनी खऱ्या हिऱ्यांच्या रिकव्‍हरीसाठी वापरलेल्या जमिनीच्या चौपट आहे.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ डी बीअर्स ग्रुप ही अग्रगण्य डायमंड कंपनी केल्प ब्लूसह भागीदारी करत आहे, सागरी आरोग्य सुधारत असताना केल्पच्या कार्बन साठवण्याच्या क्षमतेचा शोध घेत आहे.
■ द डायमंड रूट हे दक्षिण आफ्रिका आणि बोत्सवानामधील महत्त्वपूर्ण वन्यजीव अधिवासांचे संरक्षण करण्यासाठी डी बीअर्स ग्रुपने स्थापन केलेले नेटवर्क आहे.
● वैशिष्‍ट्य: खरे हिरे ज्या देशांमध्ये उगम पावतात त्यांना फायदा होतो. खरे हिरे उद्योग जगभरातील १० दशलक्ष लोकांच्या उदरनिर्वाहाला आधार देतो.
○ आधारभूत तथ्ये:
■ जवळपास ८० टक्‍के रफ डायमंड मूल्‍य स्थानिक समुदायांकडे स्थानिक खरेदी, रोजगार लाभ, सामाजिक कार्यक्रम, पायाभूत सुविधांमधील गुंतवणूक तसेच संबंधित सरकारांना उद्योगाकडून दिले जाणारे कर, रॉयल्टी आणि लाभांश या स्वरूपात शिल्लक आहे.
■ एनडीसी सदस्‍यांसाठी सर्व खरेदींपैकी ८५ टक्‍के खरेदी स्थानिक आहे.
■ कॅनडामध्ये, वायव्य प्रदेशातील खरे हिरे उद्योगाचे जीडीपीमध्‍ये २४ टक्‍के योगदान आहे, १७ बिलियन डॉलर्स (एनडब्‍ल्‍यूटी) व्‍यवसायाकडे आणि ७.५ बिलियन डॉलर्स स्‍वदेशी मालकीच्‍या (एनडब्‍ल्‍यूटी) व्‍यवसायाकडे गेले.
ट्रेसेबि‍लिटी, स्‍टॉकपिलिंग आणि इतर गैसमज अशा विषयांचे निराकरण केले जाते अशा हिरे उद्योगाबाबतच्‍या अतिरिक्‍त तथ्‍यांबाबत माहितीसाठी भेट द्या:
https://www.naturaldiamonds.com/in/diamond-facts-info/diamond-facts/
या विश्लेषणाचे निष्कर्ष जागतिक स्तरावर प्रतिष्ठित तृतीय-पक्ष संस्थांनी केलेल्या दुय्यम संशोधनाच्या विस्तृत श्रेणीच्या सखोल पुनरावलोकनातून प्राप्त झाले आहेत. कव्हर केलेल्या विषयांवर उद्योग तज्ञ आणि स्वतंत्र स्थिरता सल्लागारांचा देखील सल्ला घेण्यात आला.
