रात्री झोपण्यापूर्वी मोबाईल हातात घेण्याची सवय अनेकांच्या दिनचर्येचा भाग बनली आहे. सोशल मीडिया, रील्स, व्हिडीओ किंवा मेसेज पाहता पाहता किती वेळ निघून जातो हेही अनेकदा लक्षात येत नाही. परिणामी झोपेची वेळ पुढे ढकलली जाते. त्यामुळे झोपण्याच्या किमान एक तास आधी मोबाईल बाजूला ठेवण्याची सवय उपयुक्त ठरू शकते.
आपल्या झोप-जागण्याच्या प्रक्रियेवर शरीरातील सर्केडियन रिदमचा प्रभाव असतो. रात्री मोबाईल आणि इतर स्क्रीनमधून येणारा प्रकाश, विशेषतः निळा प्रकाश, मेलाटोनिनच्या स्रावावर परिणाम करू शकतो. मेलाटोनिन हे शरीराला झोपेची वेळ झाल्याचे संकेत देणारे हार्मोन आहे. त्यामुळे झोपण्यापूर्वी स्क्रीनपासून अंतर ठेवल्यास शरीराला नैसर्गिकरीत्या झोपेसाठी तयार होण्यास मदत होऊ शकते.
मोबाईलवरील सोशल मीडिया, बातम्या, कामाचे मेसेज आणि सतत येणाऱ्या नोटिफिकेशन्समुळे मेंदू सक्रिय राहतो. ‘फक्त काही मिनिटे फोन पाहतो’ असे म्हणत सुरुवात केल्यानंतर बराच वेळ स्क्रीनवर जातो. यामुळे झोपण्याची वेळ पुढे जाते आणि झोपेचा एकूण कालावधी कमी होऊ शकतो. झोपण्याच्या एक तास आधी फोन बाजूला ठेवून पुस्तक वाचणे, हलके स्ट्रेचिंग करणे, ध्यानधारणा करणे किंवा कुटुंबीयांशी शांतपणे संवाद साधणे असे पर्याय निवडता येतात. यामुळे शरीर आणि मेंदूला झोपेच्या तयारीसाठी शांत वातावरण मिळू शकते. मात्र, केवळ फोन बंद केल्याने झोपेशी संबंधित प्रत्येक समस्या दूर होईलच असे नाही. पुरेशी झोप घेणे, दररोज ठराविक वेळी झोपणे आणि उठणे तसेच नियमित आणि निरोगी दिनचर्या पाळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
