>> वर्णिका काकडे
कोरोनाच्या लढाईत उतरताना या कामाचे नियोजन, मांडणी, आरोग्यसेवा सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचं जोखमीचं काम अनेक डॉक्टर्स, वैद्यकीय अधिकारी, टास्क फोर्स यांनी पार पाडलं. यातीलच एक महत्त्वाचं नाव म्हणजे डॉ. शिवकुमार उत्तुरे. डॉ. उत्तुरे यांनी यांनी Covid-19 महामारी च्या काळात वैद्यकीय व्यवस्थेच्या नियोजनात मोलाची भूमिका बजावली.
कोरोनाकलीन संकट अधिकाधिक गहिरे होत असल्याचं चित्र सध्या दिसत आहे. सामान्य माणूस या परिस्थितीने धास्तावणं स्वाभाविकच परंतु या आरोग्याच्या लढाईच्या काळात डॉक्टर, पोलिस, शासकीय कर्मचारी अशा अनेकांनी आपली जबाबदारी निभावली आणि अजूनही ते पार पाडत आहेत. देशात कोरोना विषाणूने प्रवेश केल्यापासून आपल्या जीवाची बाजी लावत रुग्णसेवा अबाधित राखण्याचं काम वैद्यकीय क्षेत्र करीत आहे. त्यांच्या या कार्याला सलाम केलाच पाहिजे. या लढाईत अग्रक्रमाने उतरताना या कामाचे नियोजन, मांडणी, आरोग्यसेवा सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचं जोखमीचं काम अनेक डॉक्टर्स, वैद्यकीय अधिकारी, टास्क फोर्स यांनी पार पाडलं. यातीलच एक महत्त्वाचं नाव म्हणजे डॉ. शिवकुमार उत्तुरे. डॉ. उत्तुरे यांनी यांनी ण्दन्ग्d-19 महामारी च्या काळात वैद्यकीय व्यवस्थेच्या नियोजनात मोलाची भूमिका बजावली.
मार्च 2020 पासून पहिल्यांना कोविड-19 महामारीच्या रोगाची लक्षणे मुंबईत दिसू लागली आणि डॉक्टर उत्तुरे यांनी अतिशय सक्षमतेने या महामारीच्या नियंत्रणाचे प्रयत्न सुरू केले. त्यावेळचे महापालिका आयुक्त श्रीयुत प्रवीण परदेशी यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबई प्रदेशाच्या विशिष्ट कार्यदलाचे (टास्क फोर्स) ते सदस्य झाले. त्यांनी खासगी वैद्यकीय व्यवसाय (प्रायव्हेट प्रॅक्टिशनर) करणाऱया डॉक्टरांचा एक स्वयंसेवक संघच उभा केला. या डॉक्टरांनी मुंबईमधील कोविड केंद्रामध्ये (कोविड सेंटर) कामाला सुरुवात केली. जवळ जवळ चारशे डॉक्टरांनी महापालिकेच्या इस्पितळातील कोविड विभागात वैद्यकीय स्वयंसेवक म्हणून काम केले.
डॉ. उत्तुरे यांनी तापाच्या चिकित्सालयांची, ज्यांना फिव्हर क्लिनिक (Fever Clinic) असे म्हणतात, त्यांची योजना केली व ती वैद्यकीय स्वयंसेवकांच्या मदतीने प्रत्यक्षात उतरवली. यातीलच महत्त्वाचा आणि जोखमीचा प्रकल्प म्हणजे धारावीतील आरोग्य व्यवस्था. धारावी प्रकल्पाची त्यांनी योजनाबद्ध आखणी केली व 1 एप्रिल 2020 पासून त्यांच्या प्रयत्नांना सुरुवात झाली.
महापालिका उपायुक्त श्रीयुत दिधावकर तसेच स्थानिक खासदार व आमदार यांच्यासह अक्षरशः घराघरात जाऊन महामारीचे ‘हॉटस्पॉट’, म्हणजे असे क्षेत्र जेथे महामारीचे जास्तीत जास्त रुग्ण आढळले, तेथे जाऊन त्यांची तपासणी व चाचणी केली.
त्यांनी व त्यांच्या स्वयंसेवक वैद्यकीय संघाने पंचावन्न हजार रहिवाशांची तपासणी केली. त्यात चारशे वीस रहिवासी, ज्यांच्यात कोविडची लक्षणे आढळली, त्यांचे विलगीकरण, ज्याला क्वारंटाईन असेही म्हणतात, ते केले. हे सारे त्यांनी एप्रिल 2020 महिन्यात धारावी प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात पूर्ण केले.
दुसऱया टप्प्यात म्हणजे मे 2020 मध्ये सगळय़ा खासगी वैद्यकीय व्यवसाय म्हणजे प्रायव्हेट मेडिकल प्रॅक्टिशनरना त्यांनी त्यांची चिकित्सालये पुन्हा उघडून आणि कोविड रुग्णांस चिकित्सालयांच्या फिव्हर क्लिनिकमध्ये रूपांतर करण्याचे आवाहन केले. त्याचप्रमाणे सगळय़ा डॉक्टरांना दररोज पीपीई किट, फेस शील्ड, फेस मास्क, थर्मामीटर, ऑक्सिमीटर अशा उपकरणांचा मोफत पुरवठा करण्यात आला. यासाठी महापालिका संघाची (म्युनिसिपल कॉर्पोरेशन) व एमजीओची मदत घेण्यात आली.
या अथक परिश्रमांमुळे धारावी ही, जी आशियातील सगळय़ात मोठी वस्ती, जिच्यात जवळ जवळ बारा लाख रहिवासी राहतात, तिथे या डॉक्टरांनी दिवसाचे फक्त 10 किंवा त्याहूनही कमी रुग्ण इतपत रुग्णांची संख्या खाली आणली. हे ध्येय त्यांनी डिसेंबर आणि जानेवारी महिन्यात साध्य केले.
या धारावी प्रकल्पाचे हिंदुस्थानच्या पंतप्रधानांनी खूप कौतुक केले. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री, डब्ल्यूएचओ आणि यूएन संघटनेनेही शाबासकीची थाप दिली. धारावी प्रकल्पाचे गुणगान सगळय़ा मोठय़ा न्यूज चॅनेल्सनी, वर्तमानपत्रे तसेच वॉशिंग्टन पोस्ट, दी न्यूयार्क टाइम्स, जर्मनी प्रिंट मीडिया, जपान प्रिंट मीडिया अशा मोठय़ा आंतर्देशीय वर्तमानपत्रांनी केले.
डॉ. उत्तुरे यांना देशात आणि विदेशात त्यांच्या धारावी प्रकल्पाच्या अनुभवावर भाष्य करण्यासाठी इलेक्ट्रॉनिक मीडियाकडूनही निमंत्रणे आली. टा स्क फोर्सचे सदस्य या नात्याने संपर्क महाराष्ट्राच्या प्रायव्हेट प्रॅक्टिशनर्सना व खासगी रुग्णालयांना कोविड रुग्णांना मदत करण्याचे आवाहन केले.
टास्क फोर्सने सरकारी अधिकाऱयांशी अनेक वेळा संपर्क साधून पीपीई किटचे एन-95 मास्क, इस्पितळातील ऑक्सिजन पुरवठा तसेच कोविडची औषधे, त्यांची किंमत यावर चर्चा केली.
महापालिका आणि सरकारी रुग्णालयातील आरोग्य सेवा कर्मचारी, ज्यांना हेल्थ केअर वर्कर्स असेही म्हणतात त्यांच्या संरक्षणासाठी एनजीओच्या मदतीने वीस हजार पीपीई किट्स, सात हजार एन-95 मास्क व 15 हजार फेस शील्डस्चा पुरवठा केला.
सरकारी आणि महापालिका इस्पितळातील गरीब रुग्णांसाठी पन्नास व्हेंटिलेटर्स, टोक्लीझुमाब इंजेक्शन आणि रेमडेसिवीर इंजेक्शनचा पुरवठा केला. नायर हॉस्पिटलला टोक्लीझुमाब इंजेक्शनचा प्रथम पुरवठा त्यांनी केला. आयएमए मुंबईच्या शाखेने कस्तुरबा, नायर, सेव्हन हिल्स येथे जे गंभीर रुग्ण होते, त्यांची डी-डायमर व आयएलजी लेव्हल यांची तपासणी केली. अनेक संस्थांनी त्यांना कोविडचे अनुभव सीआयआय हेल्थ केअर लिडरशिप सीरिज मेडिकल टॉक व फ्यूचर मेडिसीन अशा विषयांवर चर्चा करण्यासाठी निमंत्रित केले.
डॉ. उत्तुरे यांचा महाराष्ट्र स्टेट आयएमए, इन्स्टिटय़ूट ऑफ ऍक्टुआरिस ऑफ इंडिया, एफटी फिल्म्स टुडे, म्युनिसिपल कॉर्पोरेशन ऑफ मुंबई या व अशा अनेक संस्थांकडून सत्कार करण्यात आला.
कोरोनाच्या या परिस्थितीस तोंड देत डॉ. शिवकुमार उत्तुरे यांच्यासारखे महाराष्ट्रातील अनेक डॉक्टर आपल्या सेका देण्यासाठी मोठय़ा प्रमाणात पुढे आले. खरंतर डॉक्टर अथका कैद्यकीय कर्मचारीच कोरोनाबाधित आणि नक्या कैद्यकीय सुकिधांसाठी मनुष्यबळाची टंचाई, हा प्रश्न आजही आहेच. मात्र संकटाच्या काळात अधिक कार्यक्षमता दिसणे आकश्यक असते, ती डॉक्टरांनी करोनाकाळात पुरेपूर दाखकली. 24 तास सतत कार्यक्षमतेने काम करणाऱा कैद्यकीय क्षेत्रातील अशा लाखो डॉक्टर्स व आरोग्यसेवकांचे आपण आभार मानायला हकेत आणि कोरोना महामारीच्या काळात आपणही जबाबदार भूमिका निभावली पाहिजे.
