हिंदुस्थान ही देशी-विदेशी मोबाईल कंपन्यांसाठी एक महाप्रचंड बाजारपेठ ठरली आहे. या ग्राहकांना ‘जाळ्या’त ओढण्यासाठी वेगवेगळ्या योजनांचा भडीमार सुरू आहे. बरे, आपले जनमानस किंवा मानसिकतादेखील या डिजिटल म्हणा अथवा ‘आभासी’ म्हणा, भूलभुलैयाला सहज बळी पडणारी असल्याने मोबाईलचा वापर अतिरेकाच्या सीमारेषा पार करून बराच पुढे गेला आहे. मोबाईलच्या ‘चक्रव्यूहा’त हिंदुस्थान पुरता अडकल्याचा हा पुरावा आहे. त्यामुळेच आज आपल्या देशातील ६६ टक्के लोकांना मोबाईलशिवाय एक दिवसही राहता येणार नाही असे वाटू लागले आहे. पुढील काही वर्षांत हे प्रमाण १०० टक्के झाले आणि अन्न, वस्त्र, निवारा या माणसाच्या जीवनावश्यक गरजांमध्ये मोबाईल या चौथ्या गरजेची भर पडली तर आश्चर्य वाटायला नको!
आपल्या देशातील मोबाईलच्या वेडाबद्दल नव्याने सांगायची गरज नाही. देशातील मोबाईलधारकांची संख्या, मोबाईलचा (त्यातही स्मार्टफोनचा) वापर ‘वाढता वाढता वाढे भेदिले शून्य मंडळा’ या पद्धतीने लाखांचे, करोडोंचे आकडे भेदत चालला आहे. आता एका सर्वेक्षणानुसार असे समोर आले आहे की, आपल्या देशातील ६६ टक्के लोक मोबाईलशिवाय एक दिवसही राहू शकत नाहीत. ‘स्टेट ऑफ डिजिटल लाइफ स्टाईल’ने केलेल्या सर्वेक्षणात हा निष्कर्ष काढण्यात आला आहे. हा निष्कर्ष धक्कादायक असला तरी अस्वाभाविक म्हणता येणार नाही. कारण बाकी काही नसले तरी मोबाईल जवळ असलाच पाहिजे हे आपल्या देशात अनेकांचे ‘ब्रीद’च झाले आहे. म्हणजे लोकसंख्यावाढ हा जसा आपल्याकडे ‘बंधनमुक्त’ विषय आहे तसाच मोबाईलचा वापर हादेखील ‘अनिर्बंध’ होऊ लागला आहे. सकाळी उठल्यापासून रात्री डोळा लागेपर्यंत ‘जेथे जातो तेथे तू माझा सांगाती’ याप्रमाणे मोबाईल हाच अनेकांचा ‘जीवनसाथी’ झाला आहे. कुटुंबातील इतरांकडे लक्ष दिले नाही, त्यांच्याशी बोलणे झाले नाही तरी हरकत नाही, पण मोबाईलवर बोलणे, वाचणे तसेच
लिहिणे आणि पाहणे
व्हायलाच हवे. घरात कोणी असले काय आणि नसले काय, स्मार्टफोन आहे ना, मग बस्स झाले! देशात घराघरात हेच चित्र दिसते. त्यावरून मागची पिढी आणि आताची पिढी यांच्यात वादही होताना दिसतात; पण हा ‘पिढीभेद’ही आता कमी होत आहे. त्यामुळे मोबाईलशिवाय एक दिवसही राहता येणार नाही असे सांगणार्‍यांची संख्या ६६ टक्क्यांवर पोहोचली असल्यास नवल काय? गेल्या वर्षी हिंदुस्थानातील मोबाईलधारकांची संख्या ६५ कोटी एवढी होती. त्यात ३० कोटी स्मार्टफोनधारक होते. म्हणजे आजही उर्वरित सुमारे ३०-३५ कोटी मोबाईलधारक हे स्मार्टफोन कंपन्यांचे ‘संभाव्य ग्राहक’ आहेत. शिवाय आपल्या देशातील काही कोटी लोक अद्याप कुठलाच फोन वापरत नाहीत. तसेच काही कोटी जनता अद्याप ‘इंटरनेट’च्या जाळ्यात अडकलेली नाही. हिंदुस्थान ही देशी-विदेशी मोबाईल कंपन्यांसाठी एक महाप्रचंड बाजारपेठ ठरली आहे ती याचमुळे. साहजिकच या ‘संभाव्य’ ग्राहकांना ‘जाळ्या’त ओढण्यासाठी सर्वच कंपन्या जोरदार प्रयत्न करीत आहेत. वेगवेगळ्या
योजनांचा भडीमार
सुरू आहे. बरे, आपले जनमानस किंवा मानसिकतादेखील या डिजिटल म्हणा अथवा ‘आभासी’ म्हणा, भूलभुलैयाला सहज बळी पडणारी असल्याने मोबाईलचा वापर अतिरेकाच्या सीमारेषा पार करून बराच पुढे गेला आहे. सेल्फीचा अतिरेक, त्यातून होणार्‍या दुर्घटना आणि मृत्यू, मोबाईल गेम्सपायी होणार्‍या आत्महत्या, मोबाईलवरील गाणी ऐकत प्रवास करण्याची जीवघेणी सवय, मानवी आरोग्याला बसणारे फटके हे आपला देश ‘मोबाईल व्यसना’च्या विळख्यात अडकल्याचेच परिणाम म्हणता येतील. तरीही समजून न उमजल्यासारखे मोबाईलचे वेड वाढतच आहे. मोबाईलच्या ‘चक्रव्यूहा’त हिंदुस्थान पुरता अडकल्याचा हा पुरावा आहे. महाभारतातील अभिमन्यूप्रमाणे हिंदुस्थानी माणूस या चक्रव्यूहातून बाहेर पडू शकणार नाही. त्यामुळेच आज आपल्या देशातील ६६ टक्के लोकांना मोबाईलशिवाय एक दिवसही राहता येणार नाही असे वाटू लागले आहे. पुढील काही वर्षांत हे प्रमाण १०० टक्के झाले आणि अन्न, वस्त्र, निवारा या माणसाच्या जीवनावश्यक गरजांमध्ये मोबाईल या चौथ्या गरजेची भर पडली तर आश्चर्य वाटायला नको!
