शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी पाणी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवणे, पचनक्रियेला मदत करणे आणि शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकणे यासाठी पाण्याची आवश्यकता असते. मात्र, पाणी पिण्याची योग्य वेळ कोणती, तहान लागेपर्यंत थांबावे का आणि दिवसभरात किती पाणी प्यावे, असे प्रश्न अनेकांना पडतात. यासाठी शरीराचे संकेत ओळखणे आणि पाणी पिण्याच्या सवयींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
तहान लागणे हा शरीराचा महत्त्वाचा संकेत
तहान लागणे म्हणजे शरीराला पाण्याची गरज असल्याचा संकेत. निरोगी प्रौढ व्यक्तीला तहान लागल्यावर पाणी पिणे हा सर्वसाधारणपणे योग्य मार्ग आहे. मात्र, तहान लागेपर्यंत दीर्घकाळ पाणी न पिणे टाळावे. विशेषतः उन्हात काम करताना, व्यायाम करताना किंवा जास्त घाम येत असताना शरीरातील पाण्याची गरज वाढू शकते. अशा वेळी नियमित अंतराने पाणी पिणे फायदेशीर ठरते.
दिवसभरात किती पाणी प्यावे?
प्रत्येक व्यक्तीची पाण्याची गरज सारखी नसते. वय, हवामान, शारीरिक हालचाली, कामाचे स्वरूप आणि आरोग्य यांनुसार ही गरज बदलते. त्यामुळे सर्वांसाठी एकच ठरावीक प्रमाण योग्य ठरेल असे नाही.
दिवसभर नियमितपणे पाणी पिण्याची सवय ठेवावी. लघवीचा फिकट पिवळा रंग हा शरीरात पुरेसे पाणी असल्याचा साधारण संकेत असू शकतो. मात्र, काही औषधे आणि जीवनसत्त्वांमुळेही लघवीचा रंग बदलू शकतो.
एकाच वेळी भरपूर पाणी पिणे टाळा
थोड्या-थोड्या प्रमाणात पाणी पिणे हा अधिक सोयीचा मार्ग आहे. कमी वेळात अतिप्रमाणात पाणी प्यायल्यास रक्तातील सोडियमचे प्रमाण धोकादायकरीत्या कमी होऊ शकते. या स्थितीला हायपोनेट्रेमिया म्हणतात. त्यामुळे शरीराला गरज नसतानाही जबरदस्तीने भरपूर पाणी पिणे टाळावे.
सकाळी उठल्यावर पाणी पिणे आवश्यक आहे का?
सकाळी उठल्यावर पाणी पिणे ही चांगली सवय असू शकते. मात्र, रिकाम्या पोटी पाणी पिणे प्रत्येकासाठी अनिवार्य आहे, असे नाही. दिवसभर शरीराच्या गरजेनुसार पुरेसे पाणी पिणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
वृद्ध आणि आजारी व्यक्तींनी विशेष काळजी घ्यावी
वाढत्या वयानुसार काही व्यक्तींना तहान कमी जाणवू शकते. त्यामुळे वृद्धांना नियमित अंतराने पाणी पिण्याची आठवण करून देणे उपयुक्त ठरते. मुलांनाही वेळोवेळी पाणी द्यावे.
मात्र, मूत्रपिंड, हृदय किंवा यकृताच्या काही आजारांमध्ये डॉक्टर पाण्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवण्याचा सल्ला देऊ शकतात. अशा व्यक्तींनी स्वतःहून पाण्याचे प्रमाण वाढवू नये. सतत खूप तहान लागणे किंवा वारंवार लघवी होणे अशी लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
थोडक्यात सांगायचे तर, तहान, हवामान आणि शारीरिक हालचाली यांचा विचार करून दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे महत्त्वाचे आहे. पाणी कमी पिणे आणि गरजेपेक्षा जास्त पिणे या दोन्ही गोष्टी टाळणे आवश्यक आहे.
