गुलाब, केसर किंवा कमळ यांसारखी फुले हिंदुस्थानी पदार्थांत वर्षानुवर्षे वापरली जात आहेत. होय, निसर्गाच्या सर्वात सुंदर निर्मितीचे म्हणजे फुलांचे सेवन करूनही लोक तंदुरुस्त राहू शकतात. आयुर्वेद असेही मानतो की, फुलांमध्ये सुगंधासोबतच अनेक गुण असतात, ज्यामुळे माणसाला वेगवेगळ्या प्रकारे फिट ठेवू शकतात. पण याचा अर्थ असा नाही की, तुम्ही फुलं थेट झाडापासून तोडून खायला सुरुवात कराल. वास्तविक, निसर्गाने काही फुलांना हा गुण दिला आहे की, त्यांच्या सेवनाने काही शारीरिक समस्यांमध्ये आराम मिळतो.
१) गुलाब- जगात गुलाबाच्या सुमारे 150 प्रजाती आढळतात. गुलाबाच्या लहान प्रजाती आइस्क्रीम आणि मिष्टान्न सजवण्यासाठी वापरल्या जातात. त्यांच्या पाकळ्या मिष्टान्न किंवा सॅलडवर देखील शिंपडल्या जाऊ शकतात. गुलाबाच्या पाकळ्यांमध्ये भरपूर सुगंध असतो. ताज्या गुलाबाच्या पाकळ्या वितळवूनही गुलाब-मिश्रित पेये, जॅम आणि जेली बनवता येतात. गुलाबाचे सेवन केल्याने चिंता कमी होते, विश्रांती मिळते.
2) जास्वंद- जबाकुसुम कुटुंबातील वनस्पतीच्या फुलाला सामान्य भाषेत हिबिस्कस किंवा जेसन म्हणतात. हिबिस्कस रोझा सायनेन्सिस (हिबिस्कस रोसा-सायनेन्सिस) असे त्याचे वैज्ञानिक नाव आहे. जगात 200 हून अधिक प्रजाती आढळतात. या फुलात 5 पेक्षा जास्त पाकळ्या आहेत, ज्या मुख्यतः पांढ-या, गुलाबी, लाल, पिवळ्या किंवा जांभळ्या रंगाच्या असू शकतात. त्याची चव लिंबूवर्गीय ओव्हरटोन्ससह क्रॅनबेरी सारखी असते. हे सॅलडमध्ये किंवा गार्निशमध्ये किंचित अम्लीय चवीसाठी वापरले जाते. जास्वंद औषधी उपयोगासाठी देखील ओळखले जाते. औषधी गुणधर्मांमुळे ते सामान्यतः चहा, रस, जाम किंवा कोशिंबीरसाठी वापरले जाते. जास्वंदीच्या फुलांचे सेवन केल्याने रक्तदाब आणि कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी होण्यास मदत होते.
3) लॅवेंडर- हे फुल पुदीना कुटुंबातील आहे. त्याचे वैज्ञानिक नाव लवंडुला आहे. हे ओल्या, वालुकामय किंवा खडकाळ जमिनीत आढळते. मधमाश्याही त्याच्या फुलांपासून चांगल्या दर्जाचा मध तयार करतात. त्यापासून बनवलेला मोनोफ्लोरल मध मिठाई, केक इत्यादी पदार्थांमध्ये वापरला जातो. लॅव्हेंडरची फुलांची औषधी व्हिटॅमिन ए प्रदान करते, जे डोळ्यांच्या आणि त्वचेच्या आरोग्यासाठी आवश्यक आहे. तसेच, ते शरीरासाठी आवश्यक असलेले कॅल्शियम आणि लोह सारख्या पोषक तत्वांची पूर्तता करते. त्याचे सेवन ऑस्टियोपोरोसिस टाळण्यास आणि प्रीमेनस्ट्रुअल सिंड्रोमची लक्षणे कमी करण्यास मदत करू शकते. हे फूल त्याच्या नैसर्गिक शांत गुणधर्मांमुळे चिंता आणि नैराश्य कमी करण्यास देखील मदत करू शकते.
4) फीवरफ्यू – फिव्हरफ्यू फ्लॉवरचे वैज्ञानिक नाव टॅनासेटम पार्थेनियम(Tanacetum parthenium) आहे, ते डेझी कुटुंबातील आहे. ही एक पारंपारिक औषधी वनस्पती आहे, डोकेदुखीमध्ये वापरली जाते. त्याची वनस्पती सुमारे 70 सेमी उंच आहे आणि पांढरी पाने आहेत. त्याच्या फुलांमध्ये पिवळ्या रंगाचे परागकण असतात. त्याचा रंग वेगवेगळ्या प्रकारांनुसार बदलू शकतो. या फुलाचा वापर हर्बल चहा बनवण्यासाठी केला जातो. या फुलांचा उपयोग ताप, संधिवात आणि संधिवातासह इतर समस्यांवर उपचार करण्यासाठी केला जातो. मद्याच्या रुपात याचा उपयोग केल्याने हे जखम देखील बरे करू शकते. याशिवाय रोज काही पाने चघळल्याने मायग्रेनच्या समस्येत आराम मिळतो.
5) कॅमोमाइल – कॅमोमाईलला अमेरिकन भाषेत कॅमोमाईल आणि ब्रिटिश भाषेत Chamomile म्हणतात. हे देखील डेझी कुटुंबातील एक फूल आहे. हे दिसायला फिव्हरफ्यू फुलासारखे आहे. संसर्ग टाळण्यासाठी हे फूल सामान्यतः पारंपारिक औषधांमध्ये वापरले जाते. हे मुख्यतः चहा बनवण्यासाठी वापरले जाते. ग्रीन टी आणि लिंबू चहा व्यतिरिक्त कॅमोमाइल चहा पिण्याची देखील शिफारस करतात. हे चिंता आणि झोपेची गुणवत्ता सुधारते. कॅमोमाइलमध्ये अँटिऑक्सिडेंट असतात. हे कर्करोग, हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यास आणि पचनास मदत करण्यास सक्षम असू शकते.
