हिंदुस्थान सध्या दोन मोठ्या हवामान धोक्यांचा सामना करत आहे. एकीकडे पॅसिफिक महासागरात एल निनो अधिक तीव्र होत आहे. तर दुसरीकडे बंगालच्या उपसागरात चक्रीवादळाची शक्यता आहे. हवामान विभागाच्या मते, जर बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाची प्रणाली अधिक तीव्र होऊन तिचे चक्रीवादळात रूपांतर झाले, तर त्याला ‘अर्णब’ असे नाव दिले जाईल. ही प्रणाली २० ते २५ सप्टेंबर दरम्यान सक्रिय होऊ शकते.
यामुळे ओडिशा आणि उत्तर आंध्र प्रदेशसह अनेक किनारपट्टीच्या राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस आणि सोसाट्याच्या वाऱ्यांचा धोका वाढला आहे. एल निनोच्या प्रभावामुळे देशाच्या अनेक भागांमध्ये आधीच दुष्काळ आणि कमी पावसाचा धोका निर्माण झाला आहे. या दोन्ही धोक्यांच्या एकत्रित परिणामामुळे भारताच्या हवामानावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) मते, अंदमान समुद्रात तयार झालेले कमी दाबाचे क्षेत्र पुढील दोन दिवसांत आणखी तीव्र होईल. २१ सप्टेंबर रोजी त्याचे तीव्र कमी दाबाच्या क्षेत्रात आणि २२ सप्टेंबर रोजी खोल कमी दाबाच्या क्षेत्रात रूपांतर होऊ शकते. २३ सप्टेंबरपर्यंत, ते आंध्र प्रदेश-दक्षिण ओडिशा किनारपट्टीजवळ पश्चिम-मध्य आणि लगतच्या वायव्य बंगालच्या उपसागरात पोहोचण्याची शक्यता आहे.
याची तीव्रता आणखी वाढली, तर त्याचे ‘अर्णब’ चक्रीवादळात रूपांतर होऊ शकते. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, सध्याची हवामानाची परिस्थिती अशी आहे की ही प्रणाली वेगाने विकसित होऊ शकते. त्यामुळे, किनारपट्टीच्या भागात सतर्कता बाळगणे आवश्यक आहे.
हवामान विभागाने दक्षिण ओडिशा आणि उत्तर किनारपट्टी आंध्र प्रदेशसाठी विशेष सतर्कतेचा इशारा जारी केला आहे. २३ आणि २४ सप्टेंबर रोजी या भागांतील तुरळक ठिकाणी मुसळधार ते अति मुसळधार पावसाची शक्यता आहे. २४ सप्टेंबर रोजी दक्षिण छत्तीसगडमध्येही तुरळक ठिकाणी मुसळधार पावसाची शक्यता आहे. २३ ते २५ सप्टेंबर दरम्यान छत्तीसगड आणि तेलंगणामध्ये, आणि २४ व २५ सप्टेंबर रोजी विदर्भामध्ये मुसळधार ते अति मुसळधार पावसाची शक्यता आहे.
ओडिशामध्ये २३-२४ सप्टेंबर रोजी ताशी ५०-६० किमी वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता असून, वाऱ्याचे झोत ताशी ७० किमी पर्यंत पोहोचू शकतात. २३ सप्टेंबर रोजी दक्षिण ओडिशा आणि उत्तर आंध्र प्रदेशच्या किनारपट्टीवर ताशी ५५-६५ किमी वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता आहे. २३-२४ सप्टेंबर दरम्यान दक्षिण आंध्र प्रदेश आणि पश्चिम बंगालच्या किनारपट्टीवरही जोरदार वारे वाहण्याची शक्यता आहे.
अंदमान आणि निकोबार बेटे आणि गंगा खोऱ्यातील पश्चिम बंगालमध्ये २० ते २६ सप्टेंबर दरम्यान मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. झारखंड, ओडिशा आणि उप-हिमालयीन पश्चिम बंगाल-सिक्कीममध्ये २२ ते २६ सप्टेंबर दरम्यान पावसात वाढ होऊ शकते.
बिहारमध्ये २४ ते २६ सप्टेंबर दरम्यान मुसळधार पावसाचा अंदाज आहे. २५ सप्टेंबर रोजी उप-हिमालयीन पश्चिम बंगाल आणि सिक्कीममध्ये अतिवृष्टी अपेक्षित आहे. या भागांमध्ये पूर, पाणी साचणे आणि पिकांच्या नुकसानीचा धोका वाढू शकतो.
प्रशांत महासागरातील एल निनो अधिक तीव्र झाल्यामुळे देशाच्या अनेक भागांमध्ये दुष्काळ आणि उपासमारीसारखी परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे. एल निनोमुळे सामान्यतः मान्सून कमकुवत होतो आणि उष्णता वाढते. दरम्यान, बंगालच्या उपसागरातील चक्रीवादळी प्रणालीमुळे किनारपट्टीच्या राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस पडू शकतो.
दोन्ही परिस्थिती एकाच वेळी सक्रिय झाल्यामुळे हवामानाची स्थिती आणखी गुंतागुंतीची झाली आहे. काही भागांमध्ये पाण्याची टंचाई वाढू शकते, तर किनारपट्टीच्या भागात पुरासारखी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. हा दुहेरी धोका शेती, मत्स्यव्यवसाय आणि किनारपट्टीवरील लोकांसाठी आव्हानात्मक ठरू शकतो.
हवामान विभाग या प्रणालीवर सतत लक्ष ठेवून आहे. पुढील ५-६ दिवस अनेक भागांमध्ये पाऊस सुरू राहण्याची शक्यता आहे. किनारपट्टीवरील राज्यांच्या प्रशासनांना आगाऊ तयारी करण्याचा सल्ला दिला जात आहे. मच्छिमारांना समुद्रात न जाण्याचा इशारा दिला जाऊ शकतो.
