मुद्दा – माणसाचे ऋणानुबंध

>> बीके नीताबेन

मनुष्य जीवन अति दुर्लभ समजले जाते. परंतु जर खोलवर विचार केला तर प्रत्येक जन्माचे काही ऋण घेऊन आपण पुढे जात असतो. माणसाला सामाजिक प्राणी मानले जाते. समाज, कुटुंब, प्रकृती. अनेकांबरोबर ऋणानुबंध असतात. संपूर्ण जीवनच त्या अनुषंगाने चालत आहे. एखादे मूल जन्माला आले की हळुहळू त्याच्यावर मातृऋण, पितृऋण चालू होतात. हे ऋणांचे बंध प्रत्येकाला फेडावेच लागतात. कारण हे बंध आपल्याला जीवनाच्या प्रवाहामध्ये कुठे न कुठे थांबवतात. जोपर्यंत त्याची भरपाई होत नाही तोपर्यंत सुटका नाही.

आपण सर्वच अनुभव करतो की, कोणतेही बंधन आपल्याला आवडत नाही, परंतु ही बंधने मनाला, शरीराला तसेच आपल्या पूर्ण जीवनाला प्रभावित करतात. सगळ्यांनाच आपल्या मनासारखा जीवनसाथी, नोकरी, कुटुंब मिळत नाही. काही ठिकाणी तडजोड करूनही जीवन व्यतीत करावे लागते. म्हणजेच हे बंध असे आहेत की, ज्यांनी आपले जीवन बांधून ठेवले आहे. पण सत्य हे आहे की, हे बंध कदाचित आपणच घातले आहेत. कळत-नकळत केलेला विचार, बोल, कृती…याचाच तो परिणाम आहे.

आजच्या युगातही ‘ Give and Take ’ या नियमावर लोक चालत आहेत. कदाचित आपण त्याला आज business (व्यवसाय) म्हणतो. प्रत्येक संबंधामध्ये मग ते पती-पत्नी, भावंडे, मित्र-मैत्रिणी, वडील-मुलगा, चालक-मालकअसो, सगळीकडे मी किती केलं आणि त्या return मध्ये समोरच्या व्यक्तीने किती केलं याचा हिशेब लावला जातो. कधी कधी आपण बोलून दाखवत नाही, पण मनातल्या मनात तो हिशेब चालूच राहतो. काही वेळा तर आपण स्वतःचीच समजूत घालतो की जाऊ दे. कदाचित हे पूर्वजन्माचे देणं असेल जे आज आपण फेडत आहोत. कळत-नकळत कर्मांचे गूढ लक्षात येते.

या कलियुगामध्ये फसवणूक, भ्रष्टाचार या सर्व गोष्टी सर्रास चालतात. अनेकानेक बातम्या कानावर पडतात तेव्हा मनात विचार येतो की, माणसं अशी का वागतात? एखाद्यावर खूप प्रेम करतात आणि दुसऱयांना जखमा देतात. हा विरोधाभास एकाच व्यक्तीच्या कर्मांमध्ये का दिसून येतो? पण याचे कारणही हेच आहे की प्रत्येक व्यक्तीबरोबरचा व्यवहार, संबंध एकाच प्रकारचा कसा असू शकेल? नाती वेगळी, सगळ्यांबरोबरचा अनुभव वेगळा, ऋणानुबंधही वेगळेच.

कधी-कधी एकटे बसल्यावर हा विचार येतो की, एका जन्मामध्ये लहानपणापासून मरेपर्यंत आपण कमीत कमी शंभर लोकांना भेटलो असू. काही लोकांबरोबर थोडा वेळ तर काहींबरोबर पूर्ण आयुष्य घालवले असेल. त्या जन्माचे देणे बाकी राहिले तर दुसऱया जन्मामध्ये तीच व्यक्ती दुसऱया रूपात आपल्याला भेटतेच. असे करता करता किती जणांबरोबर हे बंधन बांधले आहे. आज आपण mobile वापरतो. face book किंवा अन्य apps द्वारे आपण अनोळखी व्यक्तींबरोबरही संबंध जोडत आहोत. या अनोळखी व्यक्ती जाणता-अजाणता आपल्याला सुख-दुःख देऊन जातात. हे पण पूर्वजन्माचे फळ आहे.
ऋण म्हणजे केलेले उपकार, मदत. त्याची परतफेड करावी लागते. हे ऋणानुबंध कधी कधी आपल्याकडून जबरदस्तीने का होईना, फेडावे लागतात. म्हणून प्रत्येक घटनेपाठी जे कर्मांचे कायदे लागू होत आहेत त्याला समजून घेत, प्रेमाने त्या परिस्थितीला हाताळण्याची सवय आपण स्वतःला लावून घेतली पाहिजे.

प्रसिद्ध लेखक एडगर केसी यांनी आपल्या एका पुस्तकामध्ये उल्लेख केला आहे की, 18 व्या शतकामध्ये एका व्यक्तीच्या पाठीवर व्रण होते, खूप नानाविध उपाय केले गेले, परंतु ते व्रण काही गेले नाहीत. भयंकर त्रासही त्यामुळे सहन करावा लागायचा. एकदा ती व्यक्ती एडगर केसी यांच्याकडे गेली. ज्यांच्यामध्ये अशी शक्ती होती की, त्यांना समोरच्या व्यक्तीच्या पूर्वजन्मांचा साक्षात्कार होत असे. जेव्हा एडगर केसी यांनी सुप्तावस्थेमध्ये जाऊन त्या व्यक्तीच्या पूर्वजन्मांमध्ये बघितले तेव्हा त्यांना असे दिसून आले की, ही व्यक्ती तीन जन्मांपूर्वी एका राजाकडे काम करीत असे. राजा खूप निर्दयी होता. त्याचा नियम होता, त्याला कोणालाही काही संदेश पाठवायचा असेल तर तो राज्यातल्या एका व्यक्तीला पकडून त्याच्या पाठीवर गरम सळईने तो संदेश लिहायचा आणि पाठवायचा. या व्यक्तीला त्या जन्मामध्ये काहीच झाले नाही, पण तीन जन्मांनंतर त्याच्या पाठीवर असे क्रण आले की, त्याचा त्याला खूप त्रास होऊ लागला. या रूपकाचा सारांश असा की, कळत-नकळत आपणच आपल्यासाठी असे बांध घातले आहेत. त्यामुळे जीवनाचा खरा आनंद आपणास मिळत नाही. वर्तमानामध्ये प्रत्येक कर्मावर आपण लक्ष ठेवले, सगळय़ांना सुख देण्याचा प्रयत्न केला तर पूर्वजन्माची सारी देणी फेडून आपल्या जीवनाचा प्रवाह आपण सरळ आणि सुखद करू शकतो.

आपली प्रतिक्रिया द्या