व्यावसायिक विमानांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएलच्या (एटीएफ) दरात सलग दुसऱ्या महिन्यात वाढ करण्यात आली आहे. इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशनच्या (आयओसी) सूत्रांचा हवाला देत एनडीटीव्ही प्रॉफिटने दिलेल्या वृत्तानुसार, एटीएफच्या दरात प्रति लिटर 6.28 रुपयांची म्हणजेच 5.46 टक्क्यांची वाढ करण्यात आली आहे. त्यामुळे एटीएफचा दर 115 रुपयांवरून 121.28 रुपये प्रति लिटर झाला आहे.
एटीएफच्या दरवाढीमुळे देशांतर्गत विमान कंपन्यांचा परिचालन खर्च वाढण्याची शक्यता आहे. विमान कंपन्यांच्या एकूण खर्चातील इंधनाचा वाटा मोठा असल्याने एटीएफच्या दरातील बदलाचा थेट परिणाम त्यांच्या नफ्यावर होतो. त्यामुळे वाढीव खर्चाचा काही भार विमान कंपन्या प्रवाशांवर टाकण्याची शक्यता असून, विमान तिकिटांच्या दरातही वाढ होऊ शकते. मात्र, तिकिटांचे दर केवळ इंधनाच्या किमतीवर ठरत नाहीत. प्रवाशांची मागणी, विविध विमान कंपन्यांमधील स्पर्धा आणि उपलब्ध आसनांची संख्या यांसारख्या घटकांचाही तिकिटांच्या किमतीवर परिणाम होतो.
यापूर्वी 1 ऑगस्ट रोजी एटीएफच्या दरात सुमारे 5 रुपयांची वाढ करण्यात आली होती. त्यावेळी दर 110 रुपयांवरून 115 रुपये प्रति लिटर करण्यात आला होता. त्याआधी जुलैमध्ये एटीएफच्या दरात 5 रुपयांची कपात करण्यात आली होती. त्यामुळे गेल्या काही महिन्यांत विमान इंधनाच्या दरात चढ-उतार पाहायला मिळत आहेत.
हिंदुस्थानात विमान इंधनाचा खर्च विमान कंपन्यांच्या परिचालन खर्चाच्या साधारण 35 ते 40 टक्के असतो. त्यामुळे एटीएफच्या किमतीत झालेली कोणतीही वाढ विमान वाहतूक उद्योगाच्या नफ्यावर मोठा परिणाम करू शकते. वाढत्या इंधन खर्चाचा काही भाग ग्राहकांकडून वसूल करण्यासाठी विमान कंपन्या विमान तिकिटांचे दर वाढवू शकतात.
इराणमधील युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ
एटीएफच्या दरवाढीच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीही वाढल्या आहेत. अमेरिका आणि इराणमधील नव्या तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या वाहतुकीसाठी महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून ऊर्जा पुरवठा विस्कळीत होण्याची भीती वाढली आहे. त्यामुळे जागतिक तेल बाजारावर दबाव निर्माण झाला आहे.
भूराजकीय घडामोडींमध्ये सातत्याने बदल आणि संघर्ष सोडवण्याच्या प्रयत्नांबाबतची अनिश्चितता यामुळे ऑगस्टमध्ये कच्च्या तेलाच्या बाजारात मोठ्या प्रमाणात चढ-उतार झाले. महिन्याच्या अखेरीस तेलाच्या किमतीत किंचित वाढ झाली. अमेरिकेने इराणच्या अर्थव्यवस्थेवर दबाव वाढवण्याचा इरादा पुन्हा स्पष्ट केल्यानंतर पुरवठ्याबाबतच्या चिंतेत आणखी भर पडली.
सोमवारी अमेरिकेतील प्रमुख वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (डब्ल्यूटीआय) कच्च्या तेलाचा भाव प्रति बॅरल 86 डॉलरच्या वर गेला. मागील सत्रात त्यात 2.8 टक्क्यांची वाढ झाली होती. त्याचवेळी ब्रेंट क्रूडचा भाव प्रति बॅरल 90 डॉलरच्या आसपास स्थिरावला.
तीन वर्षांपर्यंत इंधनाचा दर निश्चित ठेवण्याची योजना
दरम्यान, जागतिक बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उताराचा परिणाम कमी करण्यासाठी सरकारने याच वर्षाच्या सुरुवातीला किंमत स्थिरीकरण योजना सुरू केली आहे. या योजनेअंतर्गत विमान कंपन्यांना तीन वर्षांपर्यंत एटीएफचा दर निश्चित करून घेता येतो. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील तेलाच्या किमतीतील चढ-उताराचा थेट परिणाम टाळण्यास मदत होऊ शकते.
या ऐच्छिक योजनेचा स्वीकार करणाऱ्या देशांतर्गत विमान कंपन्यांना सध्या 115 रुपये प्रति लिटर निश्चित दराने एटीएफ मिळेल. यापूर्वी हा निश्चित दर 104.927 रुपये प्रति लिटर होता. या योजनेत सहभागी होणाऱ्या विमान कंपन्यांना तीन वर्षांपर्यंत एटीएफच्या किमती निश्चित ठेवण्याचा पर्याय उपलब्ध आहे.
मात्र, या योजनेत सहभागी न होणाऱ्या विमान कंपन्यांना बाजारातील किमतीनुसार एटीएफ खरेदी करावा लागेल. योजनेत सहभागी झालेल्या कंपन्यांना निश्चित कालावधीत आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दरवाढीपासून संरक्षण मिळेल. दुसरीकडे, बाजाराशी जोडलेल्या दराने इंधन खरेदी करणाऱ्या कंपन्यांना कच्च्या तेलाच्या किमती कमी झाल्यास त्याचा फायदा होऊ शकतो; मात्र भविष्यात किमती वाढल्यास त्याचा अतिरिक्त भारही त्यांनाच सहन करावा लागेल.
