सध्याच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत अनेकांना रात्री उशिरापर्यंत झोप लागत नाही किंवा वारंवार झोप मोडते. यामुळे दुसऱ्या दिवशी थकवा, चिडचिड आणि कामात लक्ष न लागण्यासारख्या समस्या निर्माण होतात. तज्ज्ञांच्या मते, झोपेची समस्या सतत होत असेल तर ती दुर्लक्षित करू नये. आरोग्यविषयक तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, झोप सुधारण्यासाठी काही सोप्या सवयी उपयुक्त ठरू शकतात. झोपण्यापूर्वी खोलीतील प्रकाश मंद ठेवावा आणि मोबाइल, टीव्ही किंवा लॅपटॉपचा वापर टाळावा. दररोज एकाच वेळी झोपणे आणि उठणे यामुळे शरीराचे जैविक घड्याळ (Body Clock) नियमित राहते.
लवकर झोप येण्यासाठी 4-7-8 श्वसन तंत्र फायदेशीर मानले जाते. यात चार सेकंद श्वास आत घेणे, सात सेकंद रोखून ठेवणे आणि आठ सेकंद हळूहळू सोडणे याचा समावेश असतो. तसेच ध्यानधारणा आणि प्रोग्रेसिव्ह मसल रिलॅक्सेशनसारख्या पद्धती शरीराला आणि मनाला शांत करतात.
झोपण्यापूर्वी चहा, कॉफी किंवा कॅफिनयुक्त पेये टाळावीत. रात्री जड किंवा मसालेदार जेवणही टाळणे आवश्यक आहे. दिवसभर नियमित व्यायाम करावा, मात्र झोपण्याच्या अगोदर तीव्र व्यायाम करू नये. जर २० मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ झोप येत नसेल तर अंथरुणातून उठून हलके पुस्तक वाचणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते. मात्र, दीर्घकाळ झोप न लागणे, दिवसभर तीव्र थकवा जाणवणे, मोठ्याने घोरणे किंवा झोपेत श्वास अडकल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य वेळी तपासणी आणि उपचार केल्यास झोपेच्या समस्येवर प्रभावी नियंत्रण मिळवता येते.
