आयकर विभागाने आर्थिक वर्ष २०२६-२७ साठी ई-फायलिंग पोर्टलवर आयटीआर-१, आयटीआर-२ आणि आयटीआर-४ चे ऑनलाइन फॉर्म आणि एक्सेल सुविधा टप्प्याटप्प्याने उपलब्ध करण्यास सुरुवात केली आहे. या सुविधा उपलब्ध झाल्यामुळे, करदाते आर्थिक वर्ष २०२५-२६ साठी त्यांचे आयकर रिटर्न भरण्यास सुरुवात करू शकतात.
यावर्षी आयटीआर फॉर्म आणि प्रकटीकरण नियमांमध्ये अनेक महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. या बदलांचा परिणाम पगारदार व्यक्ती, घरमालक आणि लहान व्यवसाय त्यांचे रिटर्न कसे भरतात यावर होऊ शकतो. भाड्याचे उत्पन्न मिळवणाऱ्या करदात्यांसाठी एक मोठा बदल करण्यात आला आहे. मूल्यांकन वर्ष २०२६-२७ साठी, आयटीआर-१ आणि आयटीआर-४ फॉर्ममध्ये आता “भाड्याची रक्कम मिळाली नाही” (Rent Amount Not Received) नावाचा एक विशेष रकाना जोडण्यात आला आहे. ही तरतूद अशा घरमालकांसाठी आहे जे आर्थिक वर्षात भाडेकरूंकडून भाडे वसूल करू शकले नाहीत. पूर्वी, न मिळालेल्या भाड्याची नोंद करण्यासाठी कोणताही स्वतंत्र रकाना नव्हता, ज्यामुळे अहवाल सादर करण्यामध्ये पारदर्शकतेचा अभाव होता.
या नवीन रकान्याच्या समावेशामुळे स्पष्टता वाढण्याची आणि करदात्यांना त्यांचे भाड्याचे उत्पन्न व त्यावर उपलब्ध असलेल्या सवलतींची अचूक नोंद करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. यावर्षी सर्वात मोठा दिलासा दोन निवासी मालमत्ता असलेल्यांना मिळाला आहे. करदाते आता पात्रतेच्या अटींच्या अधीन राहून, आयटीआर-१ (ITR-1) आणि आयटीआर-४ (ITR-4) सारखे सोपे रिटर्न फॉर्म वापरणे सुरू ठेवून दोन निवासी मालमत्तांमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नाची नोंद करू शकतात. यापूर्वी, दोन घरे असलेल्या अनेक करदात्यांना अनेकदा अधिक गुंतागुंतीचे रिटर्न फॉर्म वापरावे लागत होते, ज्यामुळे त्यांच्या कागदपत्रांचे काम वाढत होते. हा बदल विशेषतः अशा पगारदार व्यक्तींसाठी फायदेशीर आहे, ज्यांच्याकडे स्वतःचे घर आणि एक अतिरिक्त निवासी मालमत्ता आहे.
सरकारने नवीनतम आयटीआर (ITR) फॉर्ममध्ये भांडवली नफा नोंदवण्याच्या आवश्यकता सुलभ केल्या आहेत. मूल्यांकन वर्ष (AY) २०२५-२६ साठी, केंद्रीय अर्थसंकल्पात केलेल्या बदलांनुसार करदात्यांना २३ जुलै २०२४ पूर्वी आणि नंतर केलेल्या व्यवहारांमधून मिळणाऱ्या भांडवली नफ्याची स्वतंत्रपणे नोंद करणे आवश्यक होते.
वेगवेगळ्या कालावधीसाठी वेगवेगळे कर दर लागू होते, ज्यामुळे अनेक गुंतवणूकदारांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला होता. क्लियरटॅक्स (ClearTax) या टॅक्स प्लॅटफॉर्मनुसार, सूचीबद्ध इक्विटी शेअर्सवर लागू असलेले जुने भांडवली नफा कर दर,अल्पकालीन भांडवली नफ्यासाठी (STCG) १५% आणि दीर्घकालीन भांडवली नफ्यासाठी (LTCG) १०% हे आर्थिक वर्ष (FY) २०२५-२६ साठी नोंदणी करण्याकरिता आता लागू नाहीत. त्यामुळे त्या जुन्या दरांशी संबंधित स्वतंत्र नोंदणी रकाने संबंधित आयटीआर (ITR) फॉर्ममधून काढून टाकण्यात आले आहेत. गुंतवणूकदारांसाठी रिटर्न भरणे सोपे झाले आहे.
आयटीआर-४ (ITR-4) दाखल करणाऱ्या करदात्यांसाठी एक नवीन अनुपालन नियम लागू करण्यात आला आहे. मूल्यांकन वर्ष २०२६-२७ साठी, आयटीआर-४ अंतर्गत अनुमानित कर आकारणी योजनेची निवड करणाऱ्या व्यक्तींना आता खालील तपशील उघड करणे आवश्यक असेल.
या निर्णयामुळे पारदर्शकता वाढेल आणि कर अधिकाऱ्यांना करदात्यांच्या आर्थिक परिस्थितीचे अधिक स्पष्ट चित्र मिळेल, असा विश्वास आहे. अनुमानित कर आकारणी प्रणाली वापरणाऱ्या करदात्यांनी त्यांचे रिटर्न दाखल करण्यापूर्वी त्यांच्या आर्थिक नोंदी अद्ययावत असल्याची खात्री करावी.
आणखी एक महत्त्वाचा बदल परदेशी सेवानिवृत्ती खाती असलेल्या करदात्यांशी संबंधित आहे. कलम ८९अ (Section 89A) पात्र भारतीय रहिवाशांना विशिष्ट परदेशी सेवानिवृत्ती लाभ खात्यांमध्ये जमा झालेल्या उत्पन्नावर दुहेरी कर आकारणी सवलतीचा दावा करण्याची परवानगी देते.
आयटीआर सुविधा उपलब्ध झाल्यामुळे, करदात्यांनी त्यांचे रिटर्न दाखल करण्यापूर्वी सुधारित फॉर्मचे काळजीपूर्वक पुनरावलोकन करावे. घरमालक, गुंतवणूकदार, अनुमानित करदाते आणि कर सवलतीचा दावा करणाऱ्या व्यक्तींनी या नवीन प्रकटीकरण नियमांकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. संपूर्ण कागदपत्रांसह तुमचा रिटर्न दाखल केल्याने आणि योग्य आयटीआर फॉर्मनुसार तुमची पात्रता तपासल्याने आयकर नोटिसा, प्रक्रियेतील विलंब किंवा कर सवलतींमधील तफावत यांसारख्या समस्या टाळता येतात.
