असुरक्षित वैद्यकीय प्रक्रियांमुळे रुग्णांना एचआयव्ही, हिपॅटायटिस बी आणि हिपॅटायटिस सी सारख्या गंभीर रक्तजन्य संसर्गांचा धोका निर्माण होऊ शकतो, याबाबत चिंता व्यक्त करत राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाने (एनएमसी) देशभरातील वैद्यकीय महाविद्यालयांना इंजेक्शन सुरक्षेच्या नियमांची कठोर अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश दिले आहेत. अशा प्रकारचे संसर्ग पूर्णपणे टाळता येण्यासारखे असले तरी मूलभूत सुरक्षेच्या नियमांकडे दुर्लक्ष झाल्यास ते होऊ शकतात, असे आयोगाने स्पष्ट केले.
एनएमसीने जारी केलेल्या देशव्यापी सल्लागार सूचनेत असुरक्षित इंजेक्शन पद्धतींमुळे एचआयव्ही, हिपॅटायटिस बी आणि हिपॅटायटिस सीसारख्या रक्तजन्य संसर्गांचे उद्रेक होऊ शकतात, असे नमूद केले आहे. त्यामुळे सर्व वैद्यकीय महाविद्यालये आणि संलग्न रुग्णालयांनी संसर्ग प्रतिबंध आणि नियंत्रणाच्या नियमांचे काटेकोर पालन करावे, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.
आयोगाने सर्व वैद्यकीय महाविद्यालयांना केवळ निर्जंतुक आणि एकदाच वापरता येणाऱ्या सुया व सिरिंजचा वापर करण्याचे आदेश दिले आहेत. कोणत्याही परिस्थितीत त्यांचा पुनर्वापर करू नये, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. तसेच हातांच्या स्वच्छतेच्या नियमांचे पालन, इंजेक्शनसंबंधित वैद्यकीय कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण आणि सुरक्षित विल्हेवाट यावरही भर देण्यात आला आहे.
रुग्णांची सुरक्षितता ही “तडजोड न करता पाळली जाणारी जबाबदारी” असल्याचे नमूद करत आयोगाने सिरिंजचा पुनर्वापर, एकाच व्हायलचा असुरक्षित वापर, सुयांवर पुन्हा झाकण लावणे आणि धारदार वैद्यकीय वस्तूंची अयोग्य विल्हेवाट यांसारख्या प्रकारांबाबत शून्य सहनशीलतेचे धोरण अवलंबण्याचे निर्देश दिले आहेत.
देशभरातील सरकारी आणि खासगी आरोग्य संस्थांमध्ये दररोज लाखो इंजेक्शने दिली जात असल्याने या सूचनेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. सार्वजनिक आरोग्य तज्ज्ञांनीदेखील इंजेक्शन सुरक्षेतील एक छोटीशी चूकही अनेक रुग्णांना जीवघेण्या संसर्गाच्या धोक्यात टाकू शकते, असा इशारा यापूर्वी दिला आहे.
धोका आणखी कमी करण्यासाठी वैद्यकीय महाविद्यालयांनी टप्प्याटप्प्याने पुनर्वापर अशक्य असलेल्या ‘ऑटो-डिसेबल’ सिरिंजचा वापर सुरू करावा, अशी शिफारस एनएमसीने केली आहे. तसेच इंजेक्शन आणि इतर आक्रमक वैद्यकीय प्रक्रिया हाताळणाऱ्या आरोग्य कर्मचाऱ्यांसाठी नियमित प्रशिक्षण आणि कौशल्य मूल्यमापन आयोजित करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.
रुग्णालयांना सुई टोचल्यामुळे होणाऱ्या अपघातांची तसेच संसर्गाच्या समूह घटनांची नोंद करून त्यांची चौकशी करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. राष्ट्रीय एड्स नियंत्रण संघटनेच्या (नाको) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आरोग्य कर्मचाऱ्यांना संसर्गानंतरची प्रतिबंधात्मक उपचार सुविधा उपलब्ध करून द्यावी, तसेच संसर्ग नियंत्रण पथकांमार्फत नियमित लेखापरीक्षण करावे, असेही आयोगाने म्हटले आहे.
