शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढण्यासाठी आणि वजन झपाट्याने कमी करण्यासाठी डिटॉक्स ड्रिंक्सचा वापर करण्याचा ट्रेंड गेल्या काही वर्षांत मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. सोशल मीडियावर लिंबू-पाणी, हर्बल ड्रिंक्स, विविध ज्यूस आणि इतर पेयांना ‘बॉडी डिटॉक्स’चा उपाय म्हणून प्रसिद्ध केले जाते. मात्र, या दाव्यांमागे ठोस वैज्ञानिक पुरावे आहेत का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढण्यासाठी डिटॉक्स डाएट किंवा डिटॉक्स ड्रिंक्स आवश्यक असल्याचे सिद्ध करणारे पुरेसे वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध नाहीत.
मानवी शरीराला स्वतःची नैसर्गिक डिटॉक्स यंत्रणा असते. यकृत, मूत्रपिंड, पचनसंस्था आणि त्वचा शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर काढण्याचं काम करतात. त्यामुळे निरोगी व्यक्तीने शरीर ‘शुद्ध’ करण्यासाठी एखाद्या विशिष्ट डिटॉक्स ड्रिंकवर अवलंबून राहण्याची गरज नसते. काही डिटॉक्स डाएटमध्ये अनेक दिवस केवळ विशिष्ट पेये किंवा मर्यादित पदार्थ घेण्याचा सल्ला दिला जातो. अशा पद्धतींमुळे शरीराला आवश्यक असलेली ऊर्जा आणि पोषकद्रव्ये कमी मिळण्याची शक्यता असते. वजन कमी झालं तरी त्यातील काही भाग हा शरीरातील पाणी कमी झाल्यामुळे असू शकतो.
डिटॉक्स ड्रिंकपेक्षा संतुलित आहार, पुरेसं पाणी, नियमित व्यायाम आणि चांगली झोप यांना अधिक महत्त्व आहे. आहारात फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य, डाळी, कडधान्ये आणि प्रथिनेयुक्त पदार्थांचा समावेश करणे फायदेशीर ठरते. धूम्रपान आणि अतिमद्यपान टाळणंही आरोग्यासाठी महत्त्वाचं आहे.
गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या महिला, लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक तसेच यकृत किंवा मूत्रपिंडाशी संबंधित आजार असलेल्या व्यक्तींनी अशा डिटॉक्स उत्पादनांचा वापर करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
शरीर ‘डिटॉक्स’ करण्यासाठी महागड्या ड्रिंकची गरज नसते. शरीराची नैसर्गिक यंत्रणा योग्य पद्धतीने काम करण्यासाठी संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैली अधिक महत्त्वाची आहे.
