>> राजेश देशमाने
शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजाचा विकास साधण्याचे ध्येय घेऊन कार्यरत असलेल्या कोमलताई सुकेश झंवर चांडक यांनी बुलढाण्याच्या शैक्षणिक आणि सहकार क्षेत्रात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. शिक्षिका म्हणून कार्याची सुरुवात करून संस्थात्मक व्यवस्थापनाची जबाबदारी सांभाळण्यापर्यंतचा त्यांचा प्रवास महत्त्वपूर्ण आहे. बुलढाणा अर्बन चॅरिटेबल सोसायटीच्या अध्यक्षा म्हणून जबाबदारी पार पाडतानाच सहकार विद्या मंदिरच्या २३ शाळांमधील सुमारे ३२ हजार विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक व्यवस्थापनाशी त्या संबंधित आहेत. शिक्षण, सहकार, क्रीडा, सांस्कृतिक उपक्रम आणि सामाजिक सहभाग अशा विविध क्षेत्रांत त्यांचे कार्य सुरू आहे.
कौटुंबिक संस्कारांतून घडलेले व्यक्तिमत्त्व
कोमलताई झंवर चांडक यांचा जन्म १२ मार्च १९७९ रोजी बुलढाणा येथे झाला. त्या बुलढाणा अर्बनचे संस्थापक राधेश्याम चांडक यांच्या कन्या आणि डॉ. सुकेश झंवर यांच्या पत्नी आहेत. त्यांचा विवाह २३ जानेवारी २००३ रोजी झाला. कुटुंबातील शिक्षण आणि सहकार क्षेत्रातील परंपरेचा त्यांच्या कार्यप्रवासावर प्रभाव राहिला आहे. त्यांचे आजोबा स्व. देवकिसन चांडक यांनी डोंगरखंडाळा येथे श्री संभाजी राजे शिक्षण संस्थेच्या माध्यमातून शैक्षणिक कार्य सुरू केले होते. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांपर्यंत शिक्षण पोहोचविण्याचा हा विचार पुढील पिढ्यांमध्येही कायम राहिला.
अध्यापनापासून संस्थात्मक नेतृत्वापर्यंत
विज्ञान आणि संगणक तंत्रज्ञानाशी संबंधित शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर कोमलताई यांनी सहकार विद्या मंदिर, बुलढाणा येथे शिक्षिका म्हणून कार्यास सुरुवात केली. अध्यापनाच्या काळात विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गरजा, शिक्षकांची भूमिका आणि शिक्षण व्यवस्थेतील आव्हाने समजून घेण्याची संधी त्यांना मिळाली. पुढे संस्थेच्या व्यवस्थापनाची जबाबदारी स्वीकारताना हा अनुभव उपयुक्त ठरला. शैक्षणिक गुणवत्ता, शिक्षकांचे योगदान, विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध सुविधा आणि संस्थेची प्रगती या बाबींना त्यांच्या भूमिकेत महत्त्व आहे.
२३ शाळा, ३२ हजार विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक व्यवस्थापन
सहकार विद्या मंदिरच्या २३ शाळांमध्ये सुमारे ३२ हजार विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. या शैक्षणिक व्यवस्थेच्या व्यवस्थापनात कोमलताई यांची महत्त्वाची भूमिका आहे. एवढ्या मोठ्या शैक्षणिक संस्थेचे कामकाज सुरळीत चालविण्यासाठी शिक्षक आणि शिक्षकेतर कर्मचारी यांच्यात समन्वय, शैक्षणिक नियोजन आणि विद्यार्थ्यांच्या गरजांनुसार सुविधा उपलब्ध करून देणे आवश्यक असते. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही आधुनिक आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाच्या संधी मिळाव्यात, यासाठी शैक्षणिक उपक्रमांना प्राधान्य दिले जाते. बदलत्या शैक्षणिक वातावरणात डिजिटल तंत्रज्ञान, कौशल्याधारित शिक्षण आणि स्पर्धा परीक्षांचे महत्त्व वाढले आहे. विद्यार्थ्यांना शालेय शिक्षणासोबतच उच्च शिक्षण आणि करिअरच्या विविध संधींची माहिती मिळणे आवश्यक आहे. सहकार विद्या मंदिरशी संबंधित उपलब्ध माहितीनुसार, अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय प्रवेश परीक्षांसह वाणिज्य शाखेतील व्यावसायिक अभ्यासक्रमांच्या तयारीसाठी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन देण्यावर भर दिला जातो. नियमित सराव, योग्य मार्गदर्शन, वेळेचे नियोजन आणि आत्मविश्वास यांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना स्पर्धात्मक परीक्षांसाठी तयार करण्याचे महत्त्व अधोरेखित होते.
क्रीडा, कला आणि सर्वांगीण विकास
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी अभ्यासासोबत क्रीडा आणि सांस्कृतिक उपक्रमांनाही महत्त्व आहे. हॉकी, क्रिकेट, बास्केटबॉल, फुटबॉल, जलतरण, जिम्नॅस्टिक्स आणि स्केटिंग यांसारख्या क्रीडा प्रकारांमध्ये विद्यार्थ्यांचा सहभाग आढळतो. खेळांमुळे शिस्त, संघभावना, नेतृत्वगुण आणि आत्मविश्वास विकसित होण्यास मदत होते. सांस्कृतिक कार्यक्रम विद्यार्थ्यांना कला, संगीत, वक्तृत्व आणि अन्य कौशल्ये सादर करण्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध करून देतात. सहकार विद्या मंदिरने सीबीएसई दहावीच्या परीक्षेत १०० टक्के निकालाची परंपरा जोपासल्याचा उल्लेखही उपलब्ध आहे. शैक्षणिक निकालामागे विद्यार्थ्यांची मेहनत, शिक्षकांचे मार्गदर्शन आणि संस्थेतील शैक्षणिक वातावरण यांचे योगदान महत्त्वाचे असते. अभ्यासाबरोबरच विद्यार्थ्यांच्या विविध क्षमतांना वाव देणे, यावर कोमलताईंचा भर असतो.
सहकार आणि सामाजिक क्षेत्रातील सहभाग
कोमलताई झंवर चांडक या बुलढाणा अर्बन चॅरिटेबल सोसायटीच्या अध्यक्षा म्हणून कार्यरत आहेत. बुलढाणा अर्बन परिवाराने सहकार क्षेत्राबरोबरच शिक्षण आणि सामाजिक उपक्रमांच्या माध्यमातूनही कार्याचा विस्तार केला आहे. बुलढाणा अर्बन को-ऑपरेटिव्ह क्रेडिट सोसायटीच्या अध्यक्षा राहल्या आहेत. कोमलताई यांचे नाव जिजामाता महिला नागरिक सहकारी बँकेच्या अध्यक्षपदाच्या जबाबदारीशीही जोडले जाते. सहकार क्षेत्रातील संस्थांच्या कामकाजात आर्थिक नियोजन, प्रशासकीय शिस्त, पारदर्शकता आणि सभासदांचा विश्वास या बाबी महत्त्वाच्या असतात. या क्षेत्रातील सहभागामुळे त्यांच्या कार्याची व्याप्ती शिक्षणाबरोबरच सहकार आणि संस्थात्मक व्यवस्थापनापर्यंत पोहोचली आहे.
चित्रकला, सांस्कृतिक उपक्रम आणि संस्थात्मक सन्मान
कोमलताई यांना शालेय आणि महाविद्यालयीन जीवनापासून चित्रकलेची आवड आहे. विविध चित्रकला स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतल्याबद्दल त्यांना पारितोषिके आणि उत्तेजनार्थ पुरस्कार मिळाला आहे. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील हा सर्जनशील पैलू आहे. बुलढाणा अर्बन परिवाराच्या गरबा महोत्सव, गणेशोत्सव आणि अन्य सांस्कृतिक उपक्रमांमध्येही त्यांचा सहभाग राहिला आहे. २०२३ मध्ये सहकार विद्या मंदिरला इंटरनॅशनल ग्रीन स्कूल पुरस्कार मिळाला आहे. तसेच इंडियन अचिव्हर अवॉर्ड २०२३ हा सन्मान सहकार विद्या मंदिरच्या वतीने डॉ. सुकेश झंवर, कोमल झंवर आणि कनिष्का झंवर यांनी स्वीकारला आहे. हे सन्मान संस्थेशी संबंधित असल्याने त्यांचा संस्थात्मक कामगिरीच्या संदर्भात उल्लेख करणे उचित ठरते. याशिवाय, बुलढाणा अर्बन मीडिया हाऊसअंतर्गत निर्मित ‘धाराऊ’ या मराठी चित्रपटाशीही त्यांचे नाव जोडले जाते. शिक्षिका म्हणून सुरू झालेला कोमलताई झंवर चांडक यांचा प्रवास शैक्षणिक संस्थांच्या व्यवस्थापनापासून चॅरिटेबल सोसायटीच्या अध्यक्षपदापर्यंत पोहोचला आहे. हजारो विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक व्यवस्थापनासाठी नियोजन, समन्वय आणि सातत्य आवश्यक असते. त्याचप्रमाणे सहकार क्षेत्रात संस्थात्मक उत्तरदायित्व आणि शिस्तबद्ध कामकाजाला महत्त्व असते. शिक्षणाचा विस्तार, विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास, संस्थात्मक व्यवस्थापन आणि सांस्कृतिक-सामाजिक उपक्रमांमधील सहभाग या माध्यमांतून त्यांनी बुलढाण्यातील शैक्षणिक व सहकार क्षेत्रात योगदान दिले आहे. सहकार विद्या मंदिरच्या २३ शाळांमधील सुमारे ३२ हजार विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक व्यवस्थापनाशी संबंधित जबाबदारी ही त्यांच्या कार्याची प्रमुख ओळख ठरते.
