>> चंद्रसेन टिळेकर
काही वर्षांपूर्वी विलेपार्ल्यात ‘वास्तुशास्त्राची तोंड ओळख’ या विषयावरील व्याख्यानाच्या मोठमोठय़ा जाहिराती लागल्या होत्या,स्थळ होते डहाणूकर महाविद्यालय.उत्सुकतेपोटी मीही त्या व्याख्यानाला हजेरी लावली.व्याख्याते प्रख्यात वास्तुशास्त्र असल्याने डहाणूकर कॉलेजचा मोठा वर्ग खच्चून भरला होता.शंभराच्या वर श्रोते दाटीवाटीने बसले होते.मला कशीबशी जागा मिळाली.थोडय़ाच वेळात नावाजलेले वास्तुशास्त्र आले आणि त्यांनी आपल्या कार्यकर्त्याला ऑडिओ-व्हिडीओ कार्यक्रम सुरू करायला सांगितले.साधारणतः अर्धा तास ते सादरीकरण चालले होते.मी सहज श्रोत्यांकडे पाहिलं,बरीचशी मंडळी भारावून गेलेली दिसली अन का नाही भारावून जाणार, व्हिडीओत वातावरणातून किती नाना प्रकारच्या लहरी पृथ्वीवर मारा करतात नि त्यातल्या काही आपल्या घरातही कशा ठाण मांडून बसतात ते कुणीही चकित व्हावे अशा पध्दतीने सादर झाले होते.असं असलं तरी मी मुळीच चकित झालो नव्हतो, कारण ’कृत्रिम पाऊस’ हे पुस्तक लिहिताना मी अनेक वेळा तो व्हिडिओ यू टयूबवर जाऊन पाहिला होता.(शास्त्रीय भाषेत त्याला Electromagnetic Spectrum असे संबोधले जाते!)
त्यानंतर ते प्रख्यात वास्तुशास्त्र स्टेजवर आले आणि त्यांनी जे सांगायला सुरुवात केली ते ऐकून मी चाटच पडलो. त्या व्हिडीओ शो मध्ये आपण काय पाहिलं हे उलगडून सांगताना ते म्हणाले, मित्र हो आपण पाहिलंत, किती वेगवेगळय़ा लहरींचा मारा आपल्यावर होतो ते. यातील काही लहरी पॉझिटिव्ह असतात तर काही निगेटिव्ह स्वरूपाच्या असतात. मराठीत त्यांना सकारात्मक लहरी अन नकारात्मक लहरी असे म्हटले जाते. सकारात्मक लहरीपेक्षा अधिक नकारात्मक लहरी आपल्या वास्तूत म्हणजे घरात वावरू लागल्या तर आपली कुटुंबावर नाना तऱहेची संकटे येतात,परिणामी कुटुंबाचे स्वास्थ्य बिघडते.यावर उपाय म्हणजे या ज्या संकटे आणणाया निगेटिव्ह लहरी आहेत त्यांचा प्रभाव कमी करण्यासाठी किंवा समूळ नष्ट करण्यासाठी आपल्याला घरात पॉझिटिव्ह लहरींचे प्रमाण वाढवले पाहिजे.त्यासाठी आम्ही अशा सकारात्मक लहरी निर्माण करणारी पिरॅमिड्स तयार केली आहेत,असे ते म्हणताच टाय घातलेल्या दोन-तीन रुबाबदार पोषाखातल्या कार्यकर्त्यांनी जेमतेम दीड दोन फूट उंचीची ती पिरॅमिड्स टेबलावर मांडली.
पुन्हा श्रोत्यांचा ताबा घेत ते म्हणाले, ‘या पिरॅमिड्सना परदेशात खूप मागणी आहे,एवढेच काय पण भारतीय वास्तूशास्त्र्ा विभूषित अशा जाणकारांनाही प्रचंड मागणी आहे.आमच्या कार्यालयात रोज परदेशातून त्यासाठी फोन येत असतात, कारण तिथे सर्व प्रकारच्या वास्तू आता ते आपली भारतीय वास्तुशास्त्राप्रमाणे बांधताहेत.’
हे म्हणजे खूपच झालं होतं,तेव्हा त्यांना कसे अडवावे याचा विचार करीत होतो पण ती संधी त्यांनीच मला दिली.ते म्हणाले, ‘आता कोणाला काय विचारायचे असतील तर विचारा.’
मी पटकन हात वर करून उभा राहिलो आणि म्हणालो, ‘माफ करा सर, पण आपण सांगताहात ते संपूर्णपणे अशास्त्र्ााrय आहे, विज्ञानाच्या नियमांविरुद्ध आहे.’
‘काय विज्ञानाच्या नियम विरुद्ध आहे? मी पदार्थ विज्ञानशास्त्र्ााचा विद्यार्थी आहे एवढं लक्षात ठेवा’, ते काहीसा आवाज चढवून म्हणाले.
‘सर, मीही फिजिक्स विषयाचा विद्यार्थी आहे.इतकंच काय पण पवईच्या आय.आय.टी च्या कॉम्प्युटर सेंटरमध्ये हार्डवेअरच्या प्रोजेक्टवर पोस्ट ग्रॅज्युएट पदवीसाठी काम करतोय. विज्ञान हे सांगते की वेगवेगळ्या लहरींची कंपनसंख्या वेगवेगळी असते पण त्यांना पोलॅरीटी नसते, म्हणजेच लोहचुंबकाप्रमाणे ध्रुवत्व नसते.लहरी या लहरीच असतात.त्यांना भावना नसतात, त्यामुळे त्या आपल्यावर संकटेही आणू शकत नाही आणि आपले भलेही करू शकत नाही.तेव्हा त्यांना सकारात्मक किंवा नकारात्मक अशी गुणात्मक विशेषण लावणे चुकीचे आहे.दुसरं म्हणजे ही तुमची पत्र्याची पिरॅमिड्स ऊर्जा लहरीं कशा काय निर्माण करू शकतात? कारण ऊर्जा आपोआप निर्माण होत नाही आणि नष्टही होत नाही.तुमची पिरॅमिड्स जी लहरींच्या स्वरूपात उर्जा निर्माण करते तिची,फ्रिक्वेन्सी, वॅटेज सांगू शकाल तुम्ही?’
काही काळ तरी आमचे वास्तूशास्त्र गांगरल्यासारखे झाले, पण कसे तरी अवसान गोळा करीत काहीश्या घुश्यातच म्हणाले,
‘तुम्ही काय बोलताय ते मला मुळीच समजत नाही.’
मी म्हटलं, ‘समजणारच नाही, कारण मी विज्ञान म्हणजे सायन्स सांगतोय आणि तुम्ही स्युडो सायन्स सांगताय, ज्याला मराठीत ’छद्म विज्ञान’ म्हणतात-खरं तर त्याला ’भ्रष्ट विज्ञान’ असंच म्हटलं पाहिजे.’
आता मात्र त्यांचा राग अनावर झाला आणि जवळ जवळ ओरडतच ते मला म्हणाले,
“You get out of the class”
मला हे अपेक्षितच होते. मी हसत हसतच श्रोत्यांवर नजर टाकली.झाल्या प्रकाराने तेही दिगमूढ झाल्यासारखे वाटले.शेवटी मी क्लासच्या बाहेर पडून खाली कॉलेजच्या गेटपाशी थांबलो. थोडय़ाच वेळाने क्लास आटोपल्यावर मंडळी खाली आली आणि मला पहाताच माझ्या भोवती गराडा घालून जमा झाली.
‘अहो काय हो टिळेकर हे? जे काही बोलायचे होते ते आधीतरी बोलायचे होते’ जमावातले एकजण म्हणाले.
‘आधी म्हणजे केव्हा?’ मी न समजून विचारले.
‘अहो आधी म्हणजे आम्ही या कोर्सला ऍडमिशन घ्यायच्या आधी.आज त्यांनी पंधरा हजार फी ऐवजी सवलत म्हणून अकरा हजार जाहीर केले होते.’
‘हो आणि आम्ही काहीतरी जणांनी ती पिरॅमिड्स आज सवलत म्हणून तीन हजारात घेतली.’
मी कपाळाला हात लावीत विचारलं,
‘ती पत्र्याची पिरॅमिड्स तुम्ही तीन हजारात घेतलीत?’
‘हो ना,पण त्या बाबांचीआपण जी हजेरी घेतलीत त्यावरून आमची चांगलीच फसगत झालीय हे आमच्या लक्षात आलं.म्हणून म्हणालो आधी काय नाही बोललात?’
दुसरं तिसरं काही नाही तरी त्या वास्तूशास्त्र्ााr साठी जो ’बाबा’ शब्द त्यांनी वापरला तो मला आवडला, कारण
हे एकापरीने sophisticated आधुनिकरित्या सजले सजवलेले ’बाबा’च !
मग मी समजुतीच्या स्वरात त्या मंडळींना म्हणालो,
‘अहो पण मला एक सांगा आपल्या घरातली सुखशांती आपण कुटुंबात एकमेकांशी किती प्रेमाने वागतो त्यावर अवलंबून असते की अशा काही निर्जीव वस्तू आपण ठेवतो त्याच्यावर अवलंबून असते,याचा आपणच विचार करा आणि मग थोडया मिस्कील स्वरात म्हणालो, Ours is the free country and you are allowed to use your common sense!!
[email protected]
(लेखक वैज्ञानिक व वैचारिक विषयाचे अभ्यासक असून विवेकवादी चळवळीशी निगडीत आहेत)
