शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजांप्रमाणेच आहारातील फायबरही महत्त्वाचे आहे. मात्र, बदलती जीवनशैली आणि प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे वाढते सेवन यामुळे अनेकांच्या आहारात फायबरचे प्रमाण कमी राहू शकते. फायबर हा वनस्पतीजन्य कार्बोहायड्रेटचा एक प्रकार आहे. शरीर त्याचे पूर्णपणे पचन करू शकत नाही. मात्र, पचनसंस्थेच्या योग्य कार्यासाठी त्याची महत्त्वाची भूमिका असते.
आहारातील फायबरमुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या कमी होण्यास मदत होऊ शकते. फायबरमुळे पोट जास्त वेळ भरल्यासारखे वाटत असल्याने वारंवार खाण्याची इच्छा कमी होऊन वजन व्यवस्थापनालाही मदत होऊ शकते.
काही प्रकारचे विरघळणारे फायबर पाण्यात मिसळून जेलसारखे रूप घेते. त्यामुळे पचनाची प्रक्रिया काही प्रमाणात मंदावू शकते आणि रक्तातील साखरेची वाढ नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. काही प्रकारचे फायबर कोलेस्टेरॉल कमी करण्यासही मदत करू शकते.
फायबर मिळवण्यासाठी फळे, भाज्या, डाळी, कडधान्ये, बीन्स, वाटाणे, संपूर्ण धान्य, नट्स आणि बिया आहारात समाविष्ट करता येतात. सफरचंद आणि नाशपाती यांसारखी फळे शक्य असल्यास सालीसह खाल्ल्यास फायबरचे प्रमाण वाढू शकते.
५० वर्षांपर्यंतच्या महिलांसाठी साधारण २५ ग्रॅम आणि पुरुषांसाठी ३८ ग्रॅम फायबर दररोज घेण्याची शिफारस केली जाते. ५० वर्षांनंतर महिलांसाठी सुमारे २१ ग्रॅम आणि पुरुषांसाठी ३० ग्रॅम फायबरची गरज असू शकते. मात्र, व्यक्तीनुसार गरज बदलू शकते.
फायबर अचानक मोठ्या प्रमाणात वाढवल्यास गॅस, पोट फुगणे किंवा पोटात कळ येऊ शकते. त्यामुळे आहारातील फायबरचे प्रमाण हळूहळू वाढवावे आणि त्यासोबत पुरेसे पाणी प्यावे. आतड्यांशी संबंधित आजार असल्यास किंवा डॉक्टरांनी कमी फायबर घेण्याचा सल्ला दिला असल्यास आहारात बदल करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
