<<डॉ. संजय वर्मा>>
जगातील सर्वात मोठय़ा मेसेजिंग प्लॅटफॉर्मची धुरा असलेल्या व्हॉटस्अॅप’चे जागतिक मुख्य कार्यकारी अधिकारी (सीईओ) चा पदभार भारतीय स्टार्टअप विश्वातील अत्यंत महत्त्वाचे आणि प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्व कुणाल शाह यांच्याकडे देण्यात आला आहे. त्यानिमित्त…
भारतीय स्टार्टअप विश्वातील अत्यंत महत्त्वाचे आणि प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्व कुणाल शाह आता एका नव्या आणि अत्यंत महत्त्वाच्या भूमिकेत दिसणार आहेत. त्यांनी स्वत शून्यातून उभी केलेली ‘क्रेड‘ ही कंपनी सोडण्याचा आणि ‘व्हॉटस्अॅप’चे जागतिक मुख्य कार्यकारी अधिकारी (सीईओ) म्हणून पदभार स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला आहे. कुणाल शाह यांच्या या नव्या नियुक्तीमुळे आता जगातील सर्वात मोठे मेसेजिंग प्लॅटफॉर्म कोणत्या दिशेने वाटचाल करणार? याकडे देशाचे लक्ष लागून राहिले आहे.
कुणाल शहा यांना मेटा समूहात आणण्यासाठी मार्क झुकरबर्ग यांनी क्रेड कंपनीमध्ये तब्बल 900 दशलक्ष डॉलर्सची प्रचंड गुंतवणूक केली आहे. या गुंतवणुकीच्या बदल्यात मेटाला क्रेडमध्ये 20 टक्के भागीदारी मिळाली आहे. व्हॉटस्अॅपमध्ये वाढीची प्रचंड क्षमता असल्यामुळेच आपण हा निर्णय घेतल्याचे शाह यांनी स्पष्ट केले आहे.
मुंबईत जन्मलेल्या कुणाल शाह यांनी तत्त्वज्ञान या विषयाचे शिक्षण घेतले आहे. भारतात प्रामाणिकपणे आणि वेळेवर आर्थिक व्यवहार करणाऱयांना किंवा चांगली पत राखणाऱयांना योग्य मोबदला किंवा आदर का मिळत नाही? या एका प्रश्नाने त्यांना विचार करण्यास प्रवृत्त केले. त्यातूनच 2018 मध्ये त्यांनी क्रेडची स्थापना केली. मात्र त्यापूर्वी त्यांनी ‘फ्रीचार्ज’ नावाचे मोबाईल रिचार्ज प्लॅटफॉर्म तयार केले होते. भारतातील स्मार्टफोनच्या सुरुवातीच्या काळात इंटरनेट डेटा महाग होता तेव्हा त्यांनी फ्रीचार्ज यशस्वीरीत्या चालवले आणि 2015 मध्ये स्नॅपडीलला 400 दशलक्ष डॉलर्सना विकून देशातील मोठय़ा स्टार्टअप एक्झिटची नोंद केली होती.
भारतात व्हॉट्सअॅपचे 50 कोटींपेक्षा जास्त युजर्स असूनही त्यांना या प्लॅटफॉर्मचे व्यापारीकरण किंवा कमाईत रूपांतर करता आलेले नाही ही मेटाची प्रमुख चिंता आहे. फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर जाहिरातींच्या माध्यमातून कमाई होत असली तरी व्हॉट्सअॅपच्या बाबतीत एक मोठी अडचण आहे. पेमेंट करताना ग्राहकाच्या डोक्यात सर्वप्रथम ज्या अॅपचे नाव येते तेच अॅप वापरले जाते. व्हॉटसअॅप पे अजूनही ती विश्वासार्हतेची पातळी गाठू शकलेले नाही. कुणाल शाह यांनी क्रेडमध्ये गेल्या आठ वर्षांत नेमकी हीच विश्वासार्हता आणि युजर्सची मानसिकता समजून घेण्याचे काम केले आहे. त्यामुळे व्हॉट्सअॅप पेसमोरील या अडचणी दूर करण्यासाठी ते सर्वात योग्य व्यक्ती मानले जात आहेत.
जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात भारतीय नेतृत्वाची नवी नोंद झाली आहे. इंटरनेट विश्वातील सर्वात मोठय़ा मेसेजिंग मंचाच्या नेतृत्वाची धुरा भारतीय उद्योजक कुणाल शाह यांच्या हाती सोपविण्याचा निर्णय नुकताच घेण्यात आला आहे. या घडामोडीने भारत आता केवळ जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्यांसाठी ग्राहकांची मोठी बाजारपेठ न राहता तो डिजिटल अर्थकारण आणि उत्पादन विकासाच्या केंद्रस्थानी पोहोचू लागला आहे ही बाब नव्याने समोर आली आहे. फ्रीचार्जपासून क्रेडपर्यंतचा कुणाल शाह यांचा प्रवास भारतीय डिजिटल ग्राहकांच्या बदलत्या मानसिकतेचे वाचन करणारा ठरला आहे. ही नियुक्ती आणखी एका कारणामुळे महत्त्वाची ठरते. जगातील सर्वाधिक व्हॉट्सअॅप वापरकर्ते भारतात आहेत. अशा परिस्थितीत भारतीय नेतृत्वाची निवड ही योगायोगाची बाब मानता येणार नाही.
जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात भारतीय नेतृत्वाची परंपरा आता अधिक मजबूत होताना दिसते. एकेकाळी बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमधील वरिष्ठ पदांवर भारतीयांची नियुक्ती ही अभिमानाची बाब मानली जात होती. ही बदलत्या भारताची नवी ओळख आहे. तरीही या यशाकडे केवळ भावनिक अभिमानाच्या नजरेतून पाहणे पुरेसे ठरणार नाही. अधिक महत्त्वाचा प्रश्न असा आहे की, भारत स्वत जागतिक दर्जाचे तंत्रज्ञान मंच उभारण्यात किती यशस्वी होणार? भारतीय स्टार्टअप्स परकीय गुंतवणूक आकर्षित करण्यापलीकडे जाऊन शाश्वत आणि नफ्यातील उद्योग उभारू शकतील का? आपण जागतिक भांडवलासाठी प्रतिभा पुरवत राहणार आहोत की जागतिक तंत्रज्ञानाचा अजेंडा ठरविणाऱया संस्था स्वत उभारणार आहोत? कुणाल शाह यांच्या नियुक्तीने हे प्रश्न अधिक ठळक केले आहेत.
(लेखक माध्यम तज्ञ आहेत.)
