>> डॉ. सुश्रुता मोकादम,
गर्भवती मातांनी लसीकरण करणे हे निरोगी संततीकरिता नक्कीच फायदेशीर ठरते. गर्भवती माता आणि त्यांच्या गर्भासाठी लसीकरण एक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.
प्रत्येक गर्भवती महिलेला लसीकरणाबद्दल माहिती असणे आवश्यक आहे. लस वेळेवर मिळणे हे आई आणि बाळ दोघांच्याही आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे. गरोदर असताना आवश्यक असलेल्या लसीकरणांचा लाभ घेणे आवश्यक आहे. संपूर्ण गर्भधारणेदरम्यान घेतलेले लसीकरण तुमचे आरोग्य तसेच तुमच्या बाळाचे आरोग्य निरोगी राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. काही रोगांपासून बाळाच्या संरक्षणाची पहिली पायरी म्हणजेच आईची प्रतिकारशक्ती, ज्यामुळे बाळाचे विविध आजारांपासून संरक्षण केले जाते.
गर्भवती महिलांमध्ये अॅंटिबॉडीज मुबलक प्रमाणात असतात. गर्भधारणेच्या शेवटच्या महिन्यात ते या अँटिबाडीज बाळापर्यंत पोहोचवतात. माता आणि मुलांमध्ये या अॅंटिबॉडीजच्या विकासाला लसीकरण उत्तेजन देते.
लसींचे तीन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले जाते: जिवंत विषाणू, मृत विषाणू आणि टॉक्सॉइड्स (बॅक्टेरियापासून तयार केलेले निरोगी, कृत्रिमरीत्या सुधारित प्रथिने). गर्भवती महिलांनी एकत्रित गोवर, गालगुंड आणि रुबेला लस सारखे (एमएमआर) थेट विषाणू लसीकरण टाळले पाहिजे. कारण त्यांच्या न जन्मलेल्या बाळाला इजा होण्याची शक्यता असते. मृत व्हायरस लसीकरण, जसे की फ्लू शॉट आणि पॅथोजेन, अॅंटिबॉडीज, टिटॅनस/डिप्थीरिया/पेटर्य़ुसिस (ऊdaज्) लस, सुरक्षित आहेत.
गरोदर होण्यापूर्वी तुमच्या नेहमीच्या सर्व लसी अद्ययावत असल्याची खात्री करा. हे महत्त्वपूर्ण आहे. कारण गर्भधारणेदरम्यान काही लसीकरण केले जाऊ शकत नाही. तरीही महत्त्वपूर्ण संरक्षण प्रदान करते. उदाहरणार्थ गोवर, गालगुंड आणि रुबेला (श्श्R) लसीकरण. गर्भधारणेदरम्यान रुबेला संसर्गामुळे गर्भपात होऊ शकतो आणि जन्मजात विकृती निर्माण होऊ शकतात.
तुमच्या घरातील प्रत्येकाने लसीकरण केलेले आहे याची खात्री करून घ्यावी, जेणेकरून घरातील सदस्यांमुळे संसर्गजन्य आजार होण्याची शक्यता कमी होते. प्रत्येक गर्भधारणेदरम्यान गर्भवती महिलांना पेटर्य़ुसिस (डांग्या खोकला) लसीकरण तसेच इन्फ्लुएंझा (फ्लू) लस घेणे आवश्यक आहे.
विशिष्ट परिस्थितीत गर्भधारणेदरम्यान इतर लसीकरण सूचित केले जाऊ शकते. येथे अनेक उदाहरणे आहेत – एखाद्या गर्भवती महिलेला तिच्या व्यवसायामुळे, जीवनशैलीमुळे किंवा कौटुंबिक इतिहासामुळे हिपॅटायटिस बी संसर्गाचा उच्च धोका असतो. अशा वेळी तिला हिपॅटायटिस बी लसीकरणाचा फायदा होऊ शकतो. हे आजार मोठय़ा प्रमाणावर पसरलेल्या ठिकाणी प्रवास करणाऱया गर्भवती महिलांना हिपॅटायटिस ए, मेनिन्गोकोकल आणि पोलिओ लसीकरणाचा फायदा होऊ शकतो. गर्भधारणेदरम्यान लसीकरण ही आई आणि मूल दोघांनाही काही आजारांपासून वाचवण्याची एक सोपी आणि कार्यक्षम पद्धत आहे. गरोदर महिलांचे लसीकरण मातेला लस-प्रतिबंधित आजारांपासून संरक्षण देऊ शकते, संभाव्यत: गर्भाचे संरक्षण करू शकते. गरोदरपणात लसीकरण केल्याने गर्भ आणि बाळाचे थेट आईकडून गर्भाला अॅंटिबॉडी हस्तांतरणाद्वारे संरक्षण होऊ शकते. म्हणूनच प्रसूतीपूर्व या सर्वच लसी खूप महत्त्वाच्या ठरतात.
(लेखिका मदरहूड हॉस्पिटलमध्ये स्त्राrरोग व प्रसूती तज्ञ आहेत)
