नारो बापूजी मुद्गल देशपांडे (ज्यांना ‘नारोजी देशपांडे’ किंवा ‘नारो बापूजी’ असेही म्हटले जाते) हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सुरुवातीच्या काळातील एक अत्यंत विश्वासू आणि शूर सरदार होते. स्वराज्याच्या स्थापनेत आणि विशेषत कोंढाणा (सिंहगड) किल्ला जिंकण्यात त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली होती. प्रसिद्ध मराठा सेनापती बापूजी मुद्गल देशपांडे यांचे ते पुत्र होते. पुण्याजवळील खेड इथले त्यांचे मुख्य घराणे होते. महाराजांच्या विश्वासू सरदारांपैकी एक असलेल्या या घराण्याकडे कोंढाणा किल्ल्याच्या कारखानीस (लेखापाल) पदाची आणि लष्करी कारभाराची जुनी परंपरा होती. कोंढाणा किल्ला केवळ सैन्याच्या ताकदीवर जिंकणे कठीण असल्याने बापूजी मुद्गल आणि नारोजी देशपांडे यांनी आपल्या जुन्या संबंधांचा वापर करीत चाणाक्ष मुत्सद्देगिरीने कोंढाणा किल्ला स्वराज्यात सामील केला. यामुळे पुणे प्रांताला मोठी सुरक्षा मिळाली. सुरतेच्या मोहिमेवरून परतताना नारोजी देशपांडे यांना सैन्य देऊन पाठवले असता तळेगाव-वडगाव परिसरात झालेल्या तीन दिवसांच्या तुंबळ युद्धात नारोजींना वीरमरण आले. 4 फेब्रुवारी 1664 रोजी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वत वडगाव मावळ येथे येऊन त्यांची समाधी बांधली.
