अमेरिकेत जन्मलेले अर्थतज्ज्ञ रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांना 2026 चा अर्थशास्त्रातील नोबेल स्मृती पुरस्कार जाहीर झाला आहे. अर्थव्यवस्थेतील स्थैर्य राखण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या व्यापक आर्थिक धोरणांच्या सूक्ष्म आर्थिक पायाभूत तत्त्वांवरील संशोधनासाठी त्यांना हा पुरस्कार देण्यात आला आहे.
स्वीडनमधील स्टॉकहोम येथे रॉयल स्वीडिश अकॅडमी ऑफ सायन्सेसने सोमवारी या पुरस्काराची घोषणा केली. रॉबर्ट ई. हॉल हे कॅलिफोर्नियातील स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाशी, तर मायकेल वुडफोर्ड हे न्यूयॉर्कमधील कोलंबिया विद्यापीठाशी संबंधित आहेत.
पुरस्कार समितीचे अध्यक्ष जॉन हॅसलर यांनी सांगितले की, या दोन्ही अर्थतज्ज्ञांच्या संशोधनामुळे अशा आर्थिक प्रारूपांसाठी भक्कम सैद्धांतिक आधार मिळाला आहे, ज्यांचा वापर जगभरातील मध्यवर्ती बँका आणि सरकारे करतात.
“त्यांच्या संशोधनामुळे ऊर्जा संकट किंवा घरगुती उपभोगाच्या पातळीत अचानक होणारे बदल यांसारख्या आर्थिक धक्क्यांचा सामना करण्यासाठी आपल्याला अधिक चांगली तयारी करता येते,” असे हॅसलर यांनी प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे.
आर्थिक स्थैर्य राखण्यासाठी संशोधन महत्त्वाचे
अर्थव्यवस्थेतील चढ-उतार नियंत्रित करणे आणि आर्थिक स्थैर्य राखणे यासाठी सरकारे आणि मध्यवर्ती बँका विविध धोरणांचा वापर करतात. या धोरणांचा अर्थव्यवस्थेतील व्यक्ती, कुटुंबे आणि कंपन्यांच्या निर्णयांशी कसा संबंध येतो, याचा अभ्यास हॉल आणि वुडफोर्ड यांच्या संशोधनाशी संबंधित आहे.
त्यांच्या कार्यामुळे व्यापक आर्थिक स्थैर्याचा अभ्यास करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रारूपांना सैद्धांतिक आधार मिळाला आहे. त्यामुळे ऊर्जा संकट, ग्राहकांच्या खर्चातील बदल आणि इतर आर्थिक घडामोडींना सामोरे जाताना धोरणकर्त्यांना निर्णय घेण्यासाठी मदत होऊ शकते.
गेल्या वर्षी तीन संशोधकांना पुरस्कार
गेल्या वर्षी व्यवसायातील नवनवीन कल्पना, शोध आणि उत्पादनांमुळे आर्थिक विकासाला कशी चालना मिळते आणि मानवी कल्याणात कशी भर पडते, याचा अभ्यास करणाऱ्या तीन संशोधकांना अर्थशास्त्रातील हा पुरस्कार देण्यात आला होता. नव्या तंत्रज्ञानामुळे आणि नव्या उत्पादनांमुळे काही जुन्या कंपन्यांचे महत्त्व कमी होऊ शकते, या प्रक्रियेचे स्पष्टीकरण त्यांच्या संशोधनातून देण्यात आले होते.
यंदा अर्थशास्त्रातील पुरस्काराची रक्कम 12 दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर म्हणजेच अंदाजे 1.2 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर इतकी आहे. हा पुरस्कार एकाच व्यक्तीला, संशोधकांच्या लहान गटाला किंवा संस्थेला दिला जात असला, तरी पुरस्काराची एकूण रक्कम समान असते.
यापूर्वीच्या आठवड्यात वैद्यकशास्त्र, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, साहित्य आणि शांतता या क्षेत्रांतील नोबेल पुरस्कारांची घोषणा करण्यात आली होती.
